పత్తిలో కోణాకార ఆకుమచ్చ తెగులు (బాక్టీరియల్ బ్లైట్): లక్షణాలు, వ్యాప్తి, నివారణ
· రచయిత: AgriVruddhi

పైన ఉన్న ఫోటో: పత్తి ఆకులపై బాక్టీరియల్ బ్లైట్ కోణాకార మచ్చలు: పదునైన మూలలు ఉన్న చిన్న ముదురు మచ్చలు, కొన్ని కలిసి పెద్ద మచ్చలుగా మారాయి, ఫోటో: Kurt C. Showmaker and others (Standards in Genomic Sciences), CC BY 4.0, cropped
త్వరిత సమాధానం
పత్తిలో బాక్టీరియల్ బ్లైట్ (కోణాకార ఆకుమచ్చ తెగులు) Xanthomonas citri pv. malvacearum అనే బాక్టీరియా (సూక్ష్మజీవి) వల్ల వస్తుంది. ఆకులపై చిన్న, ముదురు, కోణాల మచ్చలు వస్తాయి. కాండంపై నల్లని చారలు ("బ్లాక్ ఆర్మ్") ఏర్పడతాయి. కాయలపై నల్లని, లోపలికి గుంటలు పడిన మచ్చలు వస్తాయి. ఇది విత్తనంతో, పాత పంట వ్యర్థాలతో పొలంలోకి వస్తుంది, వానలో వ్యాపిస్తుంది. ఏ పిచికారీ దీన్ని నయం చేయదు. శుభ్రమైన విత్తనం, తట్టుకునే రకాలు, పొలం శుభ్రత వాడండి.
పత్తిలో బాక్టీరియల్ బ్లైట్ను ఎలా గుర్తించాలి: లక్షణాలు
తెలుగులో ఈ తెగులును పత్తి కోణాకార ఆకుమచ్చ తెగులు అంటారు, హిందీలో कपास का जीवाणु झुलसा అంటారు. ఇంగ్లిష్లో దీన్ని angular leaf spot, black arm అని కూడా అంటారు. పాత పుస్తకాల్లో ఈ బాక్టీరియాను Xanthomonas axonopodis pv. malvacearum లేదా Xanthomonas campestris pv. malvacearum అని రాశారు. తెగులు ఒకటే.
భారత ప్రభుత్వ NIPHM (జాతీయ మొక్కల ఆరోగ్య నిర్వహణ సంస్థ) ప్రచురించిన పత్తి జాతీయ IPM ప్యాకేజీ ప్రకారం, ఈ తెగులు పత్తిపై మొలక నుండి కాయ వరకు ప్రతి దశలో రావచ్చు. మొక్కలో ఏ భాగంపై వస్తే దానిని బట్టి లక్షణాలకు వేర్వేరు పేర్లు ఉన్నాయి:
- మొలక ఎండు తెగులు: విత్తన ఆకులపై (cotyledons) చిన్న, ముదురు ఆకుపచ్చ, నీరు నానినట్టు ఉండే మచ్చలు, తరచుగా అంచు వెంబడి. ఇవి మొదట ఆకు అడుగు భాగంలో కనిపిస్తాయి. విత్తన ఆకులు మెలికలు తిరగవచ్చు, తెగులు కిందికి కాండంలోకి వెళ్ళవచ్చు. బాగా సోకిన మొలకలు చిన్నగానే ఉండిపోతాయి లేదా చనిపోతాయి.
- కోణాకార ఆకుమచ్చ: మొదట తడిగా లేదా జిడ్డుగా కనిపించే చిన్న మచ్చలు, ఆకు అడుగు భాగంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. మచ్చలు చిన్న ఈనెల దగ్గర ఆగిపోతాయి, అందుకే వాటికి చిన్న త్రిభుజాలు లేదా చతురస్రాల్లా పదునైన మూలలు ఉంటాయి. అవి గోధుమ రంగులోకి, తరువాత నలుపు రంగులోకి మారతాయి. కొన్ని మచ్చల చుట్టూ పసుపు వలయం ఉంటుంది.
- ఈనె ఎండు తెగులు: ఆకు ప్రధాన ఈనెల వెంబడి నల్లని చారలు వస్తాయి. Cotton Incorporated వీటిని మెరుపు తీగల్లా ఉంటాయని వర్ణించింది.
- బ్లాక్ ఆర్మ్: తెగులు ఆకు తొడిమ నుండి కిందికి కొమ్మల్లోకి, ప్రధాన కాండంలోకి దిగుతుంది. పొడవైన, మసి లాంటి నల్లని గుర్తులు వస్తాయి. గుర్తు కొమ్మ చుట్టూ పూర్తిగా తిరిగితే, బలమైన గాలికి లేదా కాయల బరువుకు కొమ్మ విరిగిపోవచ్చు.
- కాయపై మచ్చలు: కాయలపై గుండ్రని, నీరు నానినట్టు, జిడ్డుగా ఉండే మచ్చలు. అవి లోపలికి గుంటలు పడి నల్లగా మారతాయి. తరచుగా కాయ అడుగు భాగంలో, ఆకుల్లాంటి కవచం (బ్రాక్ట్స్) కింద, లేదా కాయ తరువాత పగిలే గీతల వెంబడి మొదలవుతాయి. సోకిన కాయలు కుళ్ళిపోవచ్చు, ముందే రాలిపోవచ్చు లేదా సరిగా పగలకపోవచ్చు, దూదికి మరకలు పడతాయి.
బాగా మచ్చలు పడిన ఆకులు చినిగినట్టు కనిపిస్తాయి, ముందే రాలిపోతాయి.
ఇలాగే కనిపించే ఇతర సమస్యలు, వాటిని ఎలా వేరు చేయాలి
- ఆల్టర్నేరియా ఆకుమచ్చ తెగులు: ఇది శిలీంధ్రం (ఫంగస్) వల్ల వచ్చే తెగులు. దీని మచ్చలు ఎక్కువ గుండ్రంగా, గోధుమ రంగులో ఉంటాయి, లోపల టార్గెట్ బోర్డు లాంటి వలయాలు తరచుగా కనిపిస్తాయి, పచ్చని ఆకుపై అంచు ఊదా రంగులో ఉంటుంది. బాక్టీరియల్ బ్లైట్ మచ్చలకు పదునైన మూలలు ఉంటాయి, లేతగా ఉన్నప్పుడు అడుగు భాగంలో తడిగా కనిపిస్తాయి, తరువాత నల్లగా మారతాయి. మా గైడ్ చూడండి: పత్తి, ఇతర పంటల్లో ఆల్టర్నేరియా ఆకుమచ్చ, ఆకుమాడు తెగులు.
- గ్రే మిల్డ్యూ (బూడిద రంగు బూజు): ఇది కూడా ఈనెల మధ్య కోణాల మచ్చలు చేస్తుంది, ఈ రెండింటినీ కలిపి పొరబడటం సులభమని NIPHM హెచ్చరిస్తోంది. గ్రే మిల్డ్యూ మొదటి కాయలు కట్టిన తరువాత కింది, పాత ఆకులపై మొదలవుతుంది. ఆకును తిప్పి చూడండి: గ్రే మిల్డ్యూలో అడుగు భాగంలో తెలుపు లేదా బూడిద రంగు పొడి లాంటి పెరుగుదల కనిపిస్తుంది. బాక్టీరియల్ బ్లైట్లో అది ఉండదు.
- కాయ తొలుచు పురుగు నష్టం: కాయ తొలుచు పురుగులు చొరబడిన కాయలు కూడా తరచుగా కుళ్ళిపోతాయి, ఎందుకంటే రంధ్రం ద్వారా క్రిములు లోపలికి వెళ్తాయి. లోపలికి వెళ్ళిన రంధ్రం లేదా లోపల గొంగళి పురుగు కోసం చూడండి. మా గైడ్ చదవండి: పత్తిలో గులాబీ రంగు కాయ తొలుచు పురుగు లక్షణాలు, నివారణ.
- కలుపు మందు గాలిలో కొట్టుకురావడం: దగ్గరి పొలం నుండి గాలికి వచ్చిన మందు ఆకులపై మచ్చలు లేదా మాడు కలిగించవచ్చు. ఇది ఒకేసారి చాలా మొక్కలపై, ఆ పొలం వైపు ఉన్న భాగంలో కనిపిస్తుంది, జిడ్డుగా నీరు నానినట్టు ఉండే మచ్చలు రావు.
ఇది ఎలా వ్యాపిస్తుంది, ఎప్పుడు దాడి చేస్తుంది
ఈ బాక్టీరియా విత్తనంపై ఉండే నూగు, విత్తన పొర మీద, కోత తరువాత పొలంలో మిగిలిన ఆకులు, కాండాల్లో బతికి ఉంటుంది. ఈ తెగులు విత్తనం ద్వారా వ్యాపిస్తుందని NIPHM చెబుతోంది. కాబట్టి పొలానికి తెగులు రెండు విధాలుగా రావచ్చు: బాక్టీరియా ఉన్న విత్తనం నుండి, లేదా నేలలో మిగిలిన పాత పత్తి వ్యర్థాల నుండి.
కొన్ని మొక్కలు రోగం బారిన పడ్డాక, వ్యాప్తి చేసే పని ఎక్కువగా వాన చేస్తుంది. వాన చినుకులు, గాలితో వచ్చే వాన బాక్టీరియాను మచ్చ నుండి మచ్చకు, మొక్క నుండి మొక్కకు చిందిస్తాయి. స్ప్రింక్లర్ లేదా పారించే నీరు, పనిముట్లు, ట్రాక్టర్లు, తడి పంటలో నడిచే మనుషులు కూడా దీన్ని మోసుకెళ్ళవచ్చు. బాక్టీరియా ఆకుపై ఉండే చిన్న శ్వాస రంధ్రాల ద్వారా, గాయాల ద్వారా లోపలికి వెళ్తుంది, ఉదాహరణకు గాలికి ఎగిరే ఇసుకతో ఆకు గీసుకుపోయినచోట.
పత్తి రైతుల పరిశోధన సంస్థ అయిన Cotton Incorporated ప్రకారం, భారీ వాన తరువాత తేమ 85% కంటే ఎక్కువ ఉండే వెచ్చని, తేమ వాతావరణం వస్తే తెగులు ఎక్కువగా పెరుగుతుంది, వ్యాపిస్తుంది. పగటి ఉష్ణోగ్రత సుమారు 32 నుండి 38 °C, వెచ్చని రాత్రులను అది ప్రమాదకర పరిస్థితులుగా పేర్కొంది. విత్తిన వెంటనే పడే వాన వల్ల తెగులు త్వరగా మొదలవవచ్చు. తెగులు మొలక దశలోనే మొదలైతే, సీజన్లో తరువాత నష్టం ఎక్కువ ఉంటుంది.
తెలంగాణ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్లో పత్తి ఎక్కువగా ఖరీఫ్ పంట, వానాకాలంతో పాటు విత్తుతారు. కాబట్టి లేత పంట వానాకాలం నెలల్లో పెరుగుతుంది, అదే ప్రమాద కాలం. దేశమంతటా, పత్తి పండే అన్ని ప్రాంతాల్లో ఇది ప్రధాన పత్తి తెగులని NIPHM పేర్కొంది. నీటి పారుదలతో పత్తి పండించే చోట్ల తరచుగా 5 నుండి 20% నష్టం కనిపిస్తుందని అది చెబుతోంది.
పంట ప్రతి దశలో పత్తిలో బాక్టీరియల్ బ్లైట్
ఇది పత్తికి వచ్చే సమస్య, తడి సీజన్లో ప్రతి పత్తి పంటకూ ప్రమాదం ఉండవచ్చు. ఎంత నష్టం చేస్తుందనేది తెగులు ఏ దశలో మొదలైందనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
మొలక దశ: విత్తన ఆకులపై, లేత కాండంపై మచ్చలు మొలకలను చంపవచ్చు లేదా పొలంలో ఖాళీలు ఏర్పరచవచ్చు. తొందరగా సోకడం వల్ల తెగులుకు ఆరంభం దొరుకుతుంది, వ్యాపించడానికి సీజన్ అంతా సమయం ఉంటుంది.
పెరుగుదల దశ: కోణాకార ఆకుమచ్చలు, ఈనె ఎండు తెగులు పచ్చని ఆకు విస్తీర్ణాన్ని తగ్గిస్తాయి. ఎక్కువగా మచ్చలు పడితే ఆకులు ముందే రాలతాయి, దాంతో పూతకు, కాయలకు మొక్కకు ఆహారం తక్కువ అవుతుంది.
పూత, కాయ దశ: బ్లాక్ ఆర్మ్ కాయలు ఉన్న కొమ్మలను బలహీనపరచవచ్చు లేదా విరగ్గొట్టవచ్చు. కాయపై మచ్చలు కాయ కుళ్ళడానికి, ముందే రాలడానికి, సరిగా పగలకపోవడానికి, దూదికి మరకలు పడటానికి దారితీస్తాయి, దాంతో వచ్చే ధర తగ్గుతుంది.
ఎప్పుడు చర్య తీసుకోవాలి
పత్తిలో బాక్టీరియల్ బ్లైట్కు ఆర్థిక నష్టపరిమితి (నియంత్రణకు ఖర్చు చేయడం లాభదాయకంగా మారే తెగులు స్థాయి) గుర్తింపు పొందిన ఏ బహిరంగ (అందరికీ అందుబాటులో ఉన్న) మూలం నుండి మాకు దొరకలేదు, అందుకే ఇక్కడ ఏ పరిమితినీ ఇవ్వడం లేదు. పొలంలో తెగులు మొదటిసారి కనిపించగానే చర్య తీసుకోవాలని NIPHM సలహా ఇస్తోంది.
మొలకలు వచ్చినప్పటి నుండి వారానికి ఒకటి లేదా రెండుసార్లు పొలమంతా తిరిగి చూడండి, భారీ వాన తరువాత ఇంకా ఎక్కువసార్లు. ఆకులను తిప్పి, పదునైన మూలలతో తడిగా కనిపించే చిన్న మచ్చల కోసం చూడండి. ఆకు తొడిమలపై, కొమ్మలపై నల్లని చారలు, లేత కాయల అడుగు భాగంలో జిడ్డు మచ్చలు ఉన్నాయేమో గమనించండి. పొలంలో ఏ భాగంలో మొదట కనిపించిందో రాసి పెట్టుకోండి.
రసాయనాలు లేకుండా పత్తిలో బాక్టీరియల్ బ్లైట్ నివారణ
- శుభ్రమైన విత్తనం వాడండి: నమ్మకమైన డీలర్ దగ్గర ధ్రువీకరించిన విత్తనం కొనండి. యాసిడ్ డీలింటెడ్ విత్తనం (కర్మాగారంలో నూగును తొలగించిన విత్తనం) లో బాక్టీరియా చాలా తక్కువ ఉంటుంది. యాసిడ్ డీలింటింగ్ వల్ల ఈ తెగులు నష్టాలు బాగా తగ్గాయని Cotton Incorporated చెబుతోంది. బాక్టీరియల్ బ్లైట్ వచ్చిన పొలం నుండి దాచిన విత్తనాన్ని విత్తకండి.
- తట్టుకునే రకాలు పెంచండి: నష్టాలను తగ్గించడానికి తట్టుకునే రకాలే అతి చౌకైన మార్గమని Cotton Incorporated పేర్కొంది. మీ ప్రాంతంలో అమ్మే ఏ హైబ్రిడ్లు బాక్టీరియల్ బ్లైట్ను తట్టుకుంటాయో మీ KVK (కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం), వ్యవసాయ అధికారి లేదా విత్తన డీలర్ను అడగండి. ఇంతకు ముందు తెగులు వచ్చిన పొలాల్లో వీటిని వాడండి.
- పంట వ్యర్థాలను శుభ్రం చేయండి: చివరి కోత తరువాత, తెగులు వచ్చిన పొలాల్లో పత్తి కర్రలను, రాలిన ఆకులను తీసి నాశనం చేయండి, లేదా లోతుగా దున్ని మట్టిలో కలిపేయండి, అవి కుళ్ళిపోతాయి. సీజన్ల మధ్య దానంతట అదే మొలిచే పత్తి మొక్కలను తీసేయండి.
- పంట మార్పిడి చేయండి: ఈ తెగులు ఉన్న పొలంలో పత్తి తరువాత పత్తి వేయకండి. పత్తి కాకుండా జొన్న, మొక్కజొన్న లేదా పప్పుధాన్యం వంటి వేరే పంట ఒక సీజన్ వేస్తే, పాత వ్యర్థాలు కుళ్ళడానికి, బాక్టీరియా అంతరించడానికి సమయం దొరుకుతుంది.
- పంటను దగ్గరగా వేయకండి: దగ్గరగా విత్తడం మానాలని NIPHM సలహా ఇస్తోంది. సిఫార్సు చేసిన దూరం పాటించండి, అప్పుడు వాన తరువాత ఆకులు త్వరగా ఆరతాయి.
- నీటి నిర్వహణ: భారీ వాన తరువాత నిలిచిన నీటిని తీసేయండి. వీలైన చోట, తెగులు ఉన్న పంటకు స్ప్రింక్లర్ నీటి తడి ఇవ్వకండి, ఎందుకంటే చిందే నీటితో తెగులు వ్యాపిస్తుంది.
- తడి పంటలోకి వెళ్ళకండి: ఆకులు తడిగా ఉన్నప్పుడు కలుపు తీయడం, పిచికారీ చేయడం, పొలంలో తిరగడం మానండి. తెగులు ఉన్న పొలం నుండి ఆరోగ్యంగా ఉన్న పొలానికి వెళ్ళే ముందు పనిముట్లను, ట్రాక్టర్ టైర్లను శుభ్రం చేయండి.
రసాయన నియంత్రణ: ఏ పిచికారీ బాక్టీరియల్ బ్లైట్ను నయం చేయదు
మచ్చలు పడిన ఆకులను, కాండాన్ని, కాయలను ఏ పిచికారీ నయం చేయదు. బాక్టీరియల్ బ్లైట్ బాక్టీరియా వల్ల వస్తుంది, శిలీంధ్రం వల్ల కాదు, అందుకే చాలా శిలీంధ్రనాశినులు దీనిపై పనిచేయవు. పిచికారీ ఎక్కువలో ఎక్కువ కొత్త పెరుగుదలను కాపాడగలదు, ఆరోగ్యంగా ఉన్న మొక్కలకు తెగులు వ్యాపించడాన్ని కొంత నెమ్మదింపజేయగలదు.
మా స్టోర్లోని ఏ ఉత్పత్తి లేబుల్ మీద పత్తిలో బాక్టీరియల్ బ్లైట్ లేదు, అందుకే ఇక్కడ ఏ ఉత్పత్తినీ సూచించడం లేదు. మీ పంటకు, ఈ తెగులుకు లేబుల్ ఉన్న ఉత్పత్తి కోసం మీ స్థానిక వ్యవసాయ అధికారిని లేదా KVKని అడగండి. తరువాత ఆ ఉత్పత్తినే, దాని లేబుల్ మీద ముద్రించిన మోతాదులో, నీటి పరిమాణంలో మాత్రమే వాడండి.
ఒకవేళ మీరు పిచికారీ చేస్తే:
- ఒకసారికి ఒకే ఉత్పత్తి వాడండి. ఒక ట్యాంకులో ఉత్పత్తులను కలపకండి.
- లేబుల్ మీద ముద్రించిన కోతకు ముందు వేచి ఉండాల్సిన కాలాన్ని పాటించండి, అది చివరి పిచికారీ నుండి లెక్కించాలి.
- చేతి తొడుగులు, మాస్క్, పూర్తి చేతుల బట్టలు, బూట్లు ధరించండి. ఉదయం లేదా సాయంత్రం చల్లని వేళల్లో పిచికారీ చేయండి, గాలి వీస్తున్నప్పుడు లేదా వానకు ముందు కాదు.
- తేనెటీగలు పని చేస్తున్నప్పుడు పూలపై పిచికారీ చేయకండి.
- వాడే ముందు లేబుల్, కరపత్రం చదవండి.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
పత్తిలో బాక్టీరియల్ బ్లైట్ తెగులు అంటే ఏమిటి?
ఇది పత్తి ఆకులు, కాండం, కాయలకు వచ్చే తెగులు, Xanthomonas citri pv. malvacearum అనే బాక్టీరియా వల్ల వస్తుంది. ఆకులపై ముదురు కోణాల మచ్చలు, కాండం, కొమ్మలపై నల్లని చారలు (బ్లాక్ ఆర్మ్), కాయలపై నల్లని, గుంటలు పడిన మచ్చలు వస్తాయి. దీన్ని కోణాకార ఆకుమచ్చ (angular leaf spot) అని కూడా అంటారు.
పత్తిలో బ్లాక్ ఆర్మ్ ఎందుకు వస్తుంది?
బ్లాక్ ఆర్మ్ బాక్టీరియల్ బ్లైట్ తరువాతి దశ. బాక్టీరియా ఆకు నుండి తొడిమ ద్వారా కొమ్మల్లోకి, కాండంలోకి వెళ్ళి అక్కడ పొడవైన నల్లని గుర్తులు వదులుతుంది. చుట్టూ పూర్తిగా గుర్తులు ఉన్న కొమ్మలు విరిగిపోవచ్చు.
శిలీంధ్రనాశిని పత్తిలో బాక్టీరియల్ బ్లైట్ను నయం చేస్తుందా?
లేదు. ఇది బాక్టీరియా తెగులు, కాబట్టి చాలా శిలీంధ్రనాశినులు దీనిపై పనిచేయవు, ఇప్పటికే పడిన మచ్చలను ఏ పిచికారీ బాగు చేయదు. శుభ్రమైన విత్తనం, తట్టుకునే రకాలు, పంట మార్పిడి, పాత పంట వ్యర్థాలను తీసేయడం ప్రధాన నియంత్రణ. పిచికారీ కోసం, పత్తిపై ఈ తెగులుకు లేబుల్ ఉన్న ఉత్పత్తిని మీ వ్యవసాయ అధికారిని లేదా KVKని అడగండి.
పత్తిలో బాక్టీరియల్ బ్లైట్ విత్తనం నుండి వస్తుందా?
అవును, రావచ్చు. బాక్టీరియా విత్తనంపై, దాని నూగులో, లోపల బతికి ఉండగలదు, కాబట్టి సోకిన విత్తనం కొత్త పొలంలో తెగులును మొదలుపెట్టవచ్చు. సరైన వాతావరణం ఉంటే 6,000 విత్తనాల్లో ఒక్క సోకిన విత్తనం కూడా తెగులు ఉధృతి మొదలుపెట్టగలదని Cotton Incorporated చెబుతోంది. యాసిడ్ డీలింటెడ్, ధ్రువీకరించిన విత్తనం వేయండి.
ఇది వరి ఎండాకు తెగులు (బాక్టీరియల్ లీఫ్ బ్లైట్) లాంటిదేనా?
కాదు. పేర్లు ఒకేలా అనిపిస్తాయి, కానీ వరి తెగులు వేరే బాక్టీరియా వల్ల వస్తుంది, పత్తికి సోకదు. వరి గురించి మా గైడ్ చదవండి: వరి ఎండాకు తెగులు.
ఇంకా చదవండి
- ఆల్టర్నేరియా ఆకుమచ్చ, ఆకుమాడు తెగులు: లక్షణాలు, నివారణ
- పత్తి ఆకుముడత తెగులు (వైరస్): లక్షణాలు, వ్యాప్తిని ఎలా ఆపాలి
- పత్తిలో గులాబీ రంగు కాయ తొలుచు పురుగు: లక్షణాలు, పిచికారీ సమయం, నివారణ
- పత్తి, బెండ, వంకాయలో పచ్చదోమ (జాసిడ్స్): గుర్తింపు, నివారణ
- వరి ఎండాకు తెగులు (బాక్టీరియల్ బ్లైట్): లక్షణాలు, వ్యాప్తి, నివారణ
- పత్తి కోసం ఉత్పత్తులు
మూలాలు
- National Institute of Plant Health Management (NIPHM), Directorate of Plant Protection, Quarantine and Storage, and National Centre for Integrated Pest Management, భారత ప్రభుత్వం: పత్తికి సమగ్ర పురుగు యాజమాన్య ప్యాకేజీ
- Cotton Incorporated, అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాల మొక్కల వ్యాధి శాస్త్రవేత్తలు: పత్తిలో బాక్టీరియల్ బ్లైట్ గుర్తింపు, యాజమాన్యం
- Showmaker and others, Standards in Genomic Sciences (2017): పత్తి బాక్టీరియల్ బ్లైట్ కారక సూక్ష్మజీవి Xanthomonas citri pv. malvacearum strain MSCT1 జన్యు క్రమం (ఫోటో మూలం)
ఈ వ్యవసాయ సమాచారం నచ్చిందా? Googleలో AgriVruddhi ను ఇష్టమైన సోర్స్గా ఎంచుకోండి
పంట ఆరోగ్య గైడ్ కి తిరిగి వెళ్ళండి