మామిడి తేనె మంచు పురుగు (మ్యాంగో హాపర్): మామిడి పూతపై గుర్తింపు, నివారణ

పైన ఉన్న ఫోటో: పెద్ద మామిడి తేనె మంచు పురుగు (Idioscopus nitidulus): ముదురు రంగు, చీలిక ఆకారం, లేత గుర్తులతో, ఫోటో: Ann Lazaro, CC BY-SA 4.0

త్వరిత సమాధానం

మామిడి తేనె మంచు పురుగు (mango hopper) మామిడి పూత గుత్తులు (పానికల్స్), లేత కొమ్మల నుండి రసం పీల్చే చిన్న, చీలిక ఆకారపు పురుగు. పూత ఎండి రాలిపోతుంది, కాయ కట్టడం తగ్గుతుంది, జిగట తేనె లాంటి ద్రవం మసి తెగులు పెంచి ఆకులను నల్లగా మారుస్తుంది. తోటను తెరిచి ఉంచి, శుభ్రంగా ఉంచండి, పూత గుత్తులు రాగానే పరిశీలన మొదలుపెట్టండి, లెక్క పరిమితి దాటినప్పుడు మాత్రమే, లేబుల్‌పై మామిడి తేనె మంచు పురుగు పేరు ఉన్న పురుగు మందుతో పిచికారీ చేయండి.

మామిడి తేనె మంచు పురుగులను ఎలా గుర్తించాలి

హిందీలో ఈ పురుగును ఆమ్ కా ఫుద్కా అంటారు, తెలుగులో మామిడి తేనె మంచు పురుగు. భారతదేశంలో మూడు జాతులు ఎక్కువ నష్టం చేస్తాయి: Idioscopus nitidulus, Idioscopus clypealis, Amritodus atkinsoni. ఇవి లీఫ్ హాపర్ కుటుంబానికి చెందినవి, అంటే పత్తి, కూరగాయల్లోని పచ్చదోమ (జాసిడ్స్) ఉన్న కుటుంబమే.

పూత వచ్చిన చెట్టు కింద నిలబడి ఒక కొమ్మను లేదా పూత గుత్తిని ఊపండి. తేనె మంచు పురుగులు తేలికపాటి టిక్ టిక్ శబ్దంతో గెంతుతాయి, కొద్ది దూరం ఎగిరి, వెంటనే మళ్లీ కూర్చుంటాయి. పూత గుత్తుల తొడిమెలు, లేత ఆకులు, బెరడు పగుళ్లను చూడండి. పురుగులు అక్కడే దాక్కుంటాయి.

• పెద్ద పురుగు: సుమారు 4 నుండి 5 mm పొడవు, చీలిక ఆకారం, బంగారు గోధుమ నుండి ముదురు గోధుమ రంగు. చిన్న సికాడాలా కనిపిస్తుంది.
• పిల్ల పురుగు (నింఫ్, చిన్న దశ): లేత పసుపు నుండి ఆకుపచ్చ రంగు, ముదురు గుర్తులతో. రెక్కలు ఉండవు, కాబట్టి ఎగరలేదు, కానీ వేగంగా పరిగెత్తుతుంది. పిల్ల పురుగులు కింది కొమ్మలపై, బెరడు పగుళ్లలో దాక్కుంటాయి.
• గుడ్డు: సులభంగా కనిపించనంత చిన్నది. ఆడ పురుగు గుడ్లను పూత తొడిమెలు, లేత కొమ్మల మెత్తని కణజాలం లోపల పెడుతుంది.

మూడు జాతులను వేరు చేసి గుర్తించడానికి TNAU (తమిళనాడు వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం) సులభమైన గుర్తులు ఇచ్చింది. తల వెనుక, వీపుపై ఉన్న చిన్న త్రిభుజాకార పలకను చూడండి.

• Idioscopus nitidulus (తరచుగా I. niveosparsus అని ముద్రిస్తారు): ముదురు రంగు, రెక్కలపై అలల గీతలు, ఆ వీపు పలకపై మూడు మచ్చలు.
• Idioscopus clypealis: చిన్నది, లేత గోధుమ రంగు, తల పైభాగంలో ముదురు మచ్చలు, వీపు పలకపై రెండు మచ్చలు.
• Amritodus atkinsoni: పెద్దది, లేత గోధుమ రంగు, వీపు పలకపై రెండు మచ్చలు.

చర్య తీసుకోవడానికి జాతి తెలుసుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. మూడూ పంటకు ఒకేలా నష్టం చేస్తాయి, ఒకేలా నియంత్రించాలి.

నష్టం లక్షణాలు

• పూత, పూత మొగ్గలు వాడి, గోధుమ రంగులోకి మారి రాలిపోతాయి. మొత్తం పూత గుత్తులు ఎండిపోవచ్చు.
• కాయలు తక్కువగా కడతాయి, చిన్న కాయలు ముందే రాలిపోతాయి.
• ఎక్కువగా రసం పీల్చడం వల్ల లేత కొమ్మలు, ఆకులు ముడుచుకుని ఎండిపోతాయి.
• జిగట తేనె లాంటి ద్రవం కింది ఆకులపై పడుతుంది. దానిపై మసి తెగులు అనే నల్లని శిలీంధ్రం పెరుగుతుంది, అందువల్ల ఆకులు నల్లగా, మురికిగా కనిపిస్తాయి. నల్లబడిన ఆకులు చెట్టుకు తక్కువ ఆహారం తయారు చేస్తాయి.

ఇలాంటి ఇతర పురుగులు, తెగుళ్లు, తేడా ఎలా తెలుసుకోవాలి

• మామిడి పిండి నల్లి: చదునుగా, అండాకారంలో, తెల్లని పొడితో కప్పబడి ఉంటుంది. చెట్టు మొదలు పైకి ఎక్కి, కొమ్మలు, పూత గుత్తులపై గుంపులుగా కూర్చుంటుంది. ఇది గెంతదు, ఎగరదు. మా పిండి నల్లి గుర్తింపు, నివారణ గైడ్ చూడండి.
• బూడిద తెగులు: ఇది తెగులు, పురుగు కాదు. తెల్లని పొడి పూత తొడిమెలను, పూతను కప్పేస్తుంది, పూత రాలుతుంది. ఏ పురుగూ గెంతి పారిపోదు. మా మామిడి, మిరప, ద్రాక్షలో బూడిద తెగులు గైడ్ చూడండి.
• కాయకుళ్ళు (ఆంత్రాక్నోస్, పూత మాడు తెగులు): శిలీంధ్ర తెగులు. పూతపై, పూత తొడిమెలపై చిన్న నల్ల మచ్చలు కలిసిపోతాయి, ఎక్కువగా వాన లేదా భారీ మంచు తర్వాత. మామిడి, మిరప, ద్రాక్షలో ఆంత్రాక్నోస్ చూడండి.
• పూత మిడ్జ్ (inflorescence midge): చిన్న పురుగు పిల్లలు (మాగట్స్) పూత తొడిమె, పూత, చిన్న కాయల్లోకి తొలుస్తాయి. చిన్న రంధ్రాలు, ఎండిన, వంగిన తొడిమెలు కనిపిస్తాయి, కానీ గెంతే పురుగులు కనిపించవు.
• పేనుబంక: మెత్తని, గుండ్రటి శరీరం ఉన్న పురుగులు, లేత భాగాలపై గుంపులుగా కదలకుండా కూర్చుంటాయి. ఇవి గెంతవు. మా పేనుబంక గైడ్ చూడండి.

మామిడి తేనె మంచు పురుగు జీవిత చక్రం, ఎప్పుడు దాడి చేస్తుంది

తేనె మంచు పురుగులు ఏడాది పొడవునా తోటలో తక్కువ సంఖ్యలో ఉంటాయి. అవి బెరడు పగుళ్లలో, చెట్టు కొమ్మల నీడలో విశ్రాంతి తీసుకుంటాయి. చెట్టు పూత మొదలుపెట్టినప్పుడు అవి పూత గుత్తులపైకి వస్తాయి. పూత, కాయ దశల్లో ఆడ పురుగులు ఎక్కువ గుడ్లు పెడతాయని, పిల్లలు వేగంగా పెరుగుతాయని NIPHM (జాతీయ మొక్కల ఆరోగ్య నిర్వహణ సంస్థ) ప్యాకేజీ చెబుతోంది. గుడ్లు 2 నుండి 3 రోజుల్లో పొదుగుతాయి. పిల్ల పురుగులు 12 నుండి 20 రోజుల్లో పెద్దవి అవుతాయి. అందుకే పూత వారాల్లో సంఖ్య వేగంగా పెరగవచ్చు.

ఫిబ్రవరి నుండి ఏప్రిల్ వరకు, మళ్లీ జూన్ నుండి ఆగస్టు వరకు సంఖ్య బాగా పెరుగుతుందని ICAR (భారతీయ వ్యవసాయ పరిశోధనా మండలి) సమీక్ష తెలిపింది. నీడ, ఎక్కువ తేమ ఈ పురుగుకు అనుకూలం. అందుకే పాత, పట్టించుకోని, దగ్గర దగ్గరగా నాటిన తోటలు ఎక్కువగా నష్టపోతాయి.

తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మామిడి సాధారణంగా డిసెంబర్ నుండి ఫిబ్రవరి వరకు పూత పడుతుంది. మొదటి పూత గుత్తులు రాగానే చెట్లను పరిశీలించడం మొదలుపెట్టండి, కాయ కట్టే వరకు పరిశీలిస్తూ ఉండండి.

ఏ పంటలపై దాడి చేస్తుంది

మామిడి: ఈ పురుగు మామిడి తోటల సమస్య. పూత గుత్తులు వచ్చి విచ్చుకునే పూత సమయంలో నష్టం ఎక్కువ. ఈ సమయంలో రసం పోతే పూత తక్కువ, కాయలు తక్కువ. తేనె మంచు పురుగులు కొత్త చిగుర్లను కూడా తింటాయి.

ఎప్పుడు పిచికారీ చేయాలి (ఆర్థిక నష్ట పరిమితి)

ఆర్థిక నష్ట పరిమితి అంటే పిచికారీ ఖర్చు తిరిగి వచ్చే స్థాయిలో పురుగు ఉండటం. ICAR పత్రిక Indian Horticulture (2021) లో H S Singh, Gundappa Baradevanal పూత గుత్తులు తొలిగా వచ్చే సమయంలో, గుత్తికి 4 కంటే ఎక్కువ తేనె మంచు పురుగులు ఉన్నప్పుడు మొదటి పిచికారీ చేయమని సలహా ఇస్తున్నారు.

లెక్కించడానికి తోట అంతటా కొన్ని చెట్లను ఎంచుకోండి. ప్రతి చెట్టుపై అన్ని వైపులా ఉన్న పూత గుత్తులను చూడండి. ప్రతి గుత్తిపై తేనె మంచు పురుగులను లెక్కించండి, అలాగే కొన్ని గుత్తులను మీ అరచేతిపై లేదా తెల్ల గుడ్డపై ఊపి ఎన్ని గెంతి పడతాయో చూడండి. పూత సమయంలో వారానికి ఒకటి లేదా రెండుసార్లు చూడండి.

మందులు లేకుండా మామిడి తేనె మంచు పురుగు నియంత్రణ

• చెట్టు కొమ్మల గుబురును తెరవండి: వర్షాకాలం తర్వాత, డిసెంబర్‌లో దట్టమైన, పెనవేసుకున్న కొమ్మలను కత్తిరించమని NIPHM సలహా ఇస్తుంది. ఎక్కువ వెలుతురు, గాలి అంటే తేనె మంచు పురుగులకు తక్కువ నీడ, తేమ.
• మరీ దగ్గరగా నాటవద్దు: బాగా రద్దీగా ఉన్న తోటల్లో దాడి చాలా తీవ్రంగా ఉంటుందని TNAU, NIPHM రెండూ తెలిపాయి. మీ రకానికి మీ KVK (కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం) లేదా ఉద్యాన కార్యాలయం సలహా ఇచ్చిన దూరాన్ని పాటించండి.
• తోటను శుభ్రంగా ఉంచండి: వరుసల మధ్య దున్నండి, కలుపు తొలగించండి. తోట దగ్గర ఉన్న మందార, సీతాఫలం, జామ లాంటి ఇతర ఆశ్రయ మొక్కలను కూడా తొలగించమని NIPHM సలహా ఇస్తుంది.
• నత్రజని తక్కువగా వేయండి: ఎక్కువ యూరియా వల్ల మెత్తని కొత్త చిగుర్లు వచ్చి ఎక్కువ తేనె మంచు పురుగులను ఆకర్షిస్తాయి. భూసార పరీక్ష, స్థానిక సిఫార్సు ప్రకారం ఎరువులు వేయండి.
• మిత్ర పురుగులను కాపాడండి: చిన్న పరాన్నజీవి కందిరీగలు తేనె మంచు పురుగుల గుడ్లపై దాడి చేస్తాయి. గ్రీన్ లేస్‌వింగ్స్ (green lacewings), లేడీ బర్డ్ బీటిల్స్, సాలీళ్లు, అసాసిన్ బగ్స్ పిల్ల పురుగులను, పెద్ద పురుగులను తింటాయి. Beauveria bassiana లాంటి శిలీంధ్రాలు కూడా తేనె మంచు పురుగులకు సోకుతాయి. ఈ మిత్రులు బతికేలా అనవసరమైన పిచికారీలు చేయకండి.
• వేప, జీవ నియంత్రణ కారకాలు: తేనె మంచు పురుగులకు వ్యతిరేకంగా వేప నూనె, వేప గింజల కషాయం పిచికారీలను TNAU పేర్కొంది, ICAR కూడా వేప ఉత్పత్తులను సలహా ఇస్తుంది. పూత లేని కాలంలో, పూత సమయంలో చెట్టు మొదలుపై వేయాల్సిన Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae ను NIPHM పేర్కొంది. నమోదైన ఉత్పత్తి, సరైన గాఢత కోసం మీ KVK ని అడగండి.

పిచికారీ చేయాల్సి వస్తే: మామిడి తేనె మంచు పురుగుకు పురుగు మందు ఎంపిక

మా స్టోర్‌లో ప్రస్తుత లేబుల్‌పై మామిడిలో మామిడి తేనె మంచు పురుగు పేరు ఉన్న ఉత్పత్తిని మేము ఇంకా నిర్ధారించలేదు, అందుకే ఇక్కడ ఏదీ సూచించడం లేదు. జనం పచ్చిగా తినే పండ్లపై ఏ పురుగు మందులు వాడవచ్చో నియమాలు ఈ మధ్య సంవత్సరాల్లో మారాయి, కాబట్టి పాత కరపత్రం ఇప్పటికి సరిపోకపోవచ్చు. మామిడి తేనె మంచు పురుగుకు లేబుల్ ఉన్న ఉత్పత్తి కోసం మీ స్థానిక ఉద్యాన లేదా వ్యవసాయ అధికారిని, లేదా దగ్గర్లోని KVK ని అడగండి. ఆ లేబుల్‌పై ముద్రించిన మోతాదు, నీటి పరిమాణం, ఆగాల్సిన కాలాన్ని పాటించండి.

పిచికారీ చేసేటప్పుడు కొన్ని విషయాలు సహాయపడతాయి:

• మొదటి పిచికారీని పూత గుత్తులు తొలిగా వచ్చే సమయంలో, లెక్క పైన చెప్పిన పరిమితి దాటినప్పుడు చేయండి. దీనివల్ల తేనెటీగలు, ఇతర పరాగసంపర్క పురుగులు తిరిగే పూర్తిగా విచ్చుకున్న పూతపై మందు పడదు.
• మామిడి చెట్లు పెద్దవి. తేనె మంచు పురుగులు దాక్కునే పూత గుత్తులు, లేత కొమ్మలు, ఆకులు, బెరడు తడిసేలా చూడండి.
• ఒకసారి ఒక ఉత్పత్తి మాత్రమే వాడండి. ఒకే ట్యాంకులో ఉత్పత్తులు కలపవద్దు.
• కొమ్మల కత్తిరింపు, తోట శుభ్రత కొనసాగించండి. పిచికారీలు మాత్రమే ఏడాదికేడాది తేనె మంచు పురుగులను తగ్గించవు.

నిరోధకత రాకుండా మందులు మారుస్తూ ఉండండి

ఒకే పురుగు మందు గ్రూపును మళ్లీ మళ్లీ పిచికారీ చేస్తే, తేనె మంచు పురుగులు దానికి చావడం ఆపేస్తాయి. పురుగు మందులను అవి పనిచేసే విధానం ప్రకారం IRAC గ్రూపు సంఖ్యతో విభజిస్తారు (IRAC అంటే అంతర్జాతీయ Insecticide Resistance Action Committee).

అదే సీజన్‌లో రెండో పిచికారీ అవసరమైతే, వేరే IRAC గ్రూపునకు చెందిన, మామిడి తేనె మంచు పురుగుకు లేబుల్ ఉన్న ఉత్పత్తి వాడండి. మీ KVK ఒకదాన్ని సూచించగలదు.

భద్రత, ఆగాల్సిన కాలం

• కోతకు ముందు ఆగాల్సిన కాలం (PHI, అంటే pre-harvest interval) కోసం లేబుల్ చూడండి. మామిడి పండు తాజాగా తింటారు, కాబట్టి కోయడానికి ముందు చివరి పిచికారీ నుండి రోజులను లెక్కించండి.
• మందు కలిపేటప్పుడు, పిచికారీ చేసేటప్పుడు చేతి తొడుగులు, మాస్క్, కళ్లద్దాలు, పూర్తి చేతుల బట్టలు, బూట్లు వేసుకోండి. ఎత్తైన చెట్లపై పిచికారీ చేస్తే తుంపర మీ మీద పడుతుంది, కాబట్టి గాలి వచ్చే వైపు నిలబడండి. పని చేసేటప్పుడు తినడం, తాగడం, పొగ తాగడం చేయవద్దు. తర్వాత బాగా కడుక్కోండి.
• తేనెటీగలు: మామిడి పూతకు కాయ కట్టడానికి తేనెటీగలు, ఈగల లాంటి పురుగులు కావాలి. చాలా పురుగు మందులు తేనెటీగలకు విషపూరితం. పరాగసంపర్క పురుగులు పని చేస్తున్నప్పుడు విచ్చుకున్న పూతపై పిచికారీ చేయవద్దు, పిచికారీ చేసే ముందు దగ్గర్లోని తేనెటీగల పెంపకందారులకు చెప్పండి.
• ఉదయం లేదా సాయంత్రం పిచికారీ చేయండి, బలమైన గాలిలో లేదా మధ్యాహ్నం ఎండలో కాదు.
• చేపలు: మందులు, కడిగిన నీరు చెరువులు, కాలువలు, బావులకు దూరంగా ఉంచండి.
• వాడే ముందు లేబుల్, కరపత్రం చదవండి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

మామిడిలో తేనె మంచు పురుగులకు ఎప్పుడు పిచికారీ చేయాలి?

పూత గుత్తులు వచ్చినప్పటి నుండి గమనించండి. గుత్తికి 4 కంటే ఎక్కువ తేనె మంచు పురుగులు కనిపించినప్పుడు పూత గుత్తులు తొలిగా వచ్చే సమయంలో పిచికారీ చేయాలన్నది ICAR సలహా. పూర్తి పూతకు ముందే పిచికారీ చేయడం వల్ల తేనెటీగలు, ఇతర పరాగసంపర్క పురుగులకు కూడా రక్షణ.

నా మామిడి పూత ఎందుకు ఎండిపోయి రాలుతోంది?

పూత గుత్తుల నుండి రసం పీల్చే తేనె మంచు పురుగులు దీనికి సాధారణ కారణం. గుత్తిని ఊపండి: చిన్న పురుగులు టిక్ టిక్ శబ్దంతో గెంతితే అవి తేనె మంచు పురుగులు. తెల్లని పొడి కనిపిస్తే అది బూడిద తెగులు. వాన లేదా మంచు తర్వాత నల్ల మచ్చలు కనిపిస్తే అది ఆంత్రాక్నోస్ అయ్యే అవకాశం.

మామిడి ఆకులు ఎందుకు నల్లగా మారుతున్నాయి?

తేనె మంచు పురుగులు తేనె లాంటి జిగట ద్రవాన్ని వదులుతాయి. దానిపై మసి తెగులు అనే నల్లని శిలీంధ్రం పెరుగుతుంది. ఆ శిలీంధ్రం ఆకు లోపలికి వెళ్లదు, కానీ వెలుతురును అడ్డుకుంటుంది. తేనె మంచు పురుగులను అదుపు చేస్తే శిలీంధ్రం వ్యాపించడం ఆగిపోతుంది.

మామిడి తేనె మంచు పురుగుకు ఏ పురుగు మందు వాడాలి?

ప్రస్తుత లేబుల్‌పై మామిడిలో మామిడి తేనె మంచు పురుగు పేరు ఉన్న ఉత్పత్తిని మాత్రమే వాడండి. అలాంటి ఉత్పత్తిని మా స్టోర్‌లో మేము ఇంకా నిర్ధారించలేదు, కాబట్టి మీ KVK లేదా ఉద్యాన అధికారిని అడగండి. ICAR సలహా ప్రకారం పూత గుత్తులు తొలిగా వచ్చే సమయంలో, గుత్తికి 4 కంటే ఎక్కువ తేనె మంచు పురుగులు ఉన్నప్పుడు పిచికారీ చేయండి, లేబుల్‌పై మోతాదు, ఆగాల్సిన కాలాన్ని పాటించండి.

నా తోటలో తేనె మంచు పురుగులు ప్రతి ఏటా ఎందుకు తిరిగి వస్తాయి?

అవి ఏడాది పొడవునా చెట్టు బెరడు పగుళ్లలో, నీడ ఉన్న భాగాల్లో ఉంటాయి. ఎక్కువ తేమ ఉన్న దట్టమైన, పాత తోటలు వాటికి సరిపోతాయి. కొమ్మల గుబురు తెరిచేలా కత్తిరించడం, తోటను శుభ్రంగా ఉంచడం తర్వాతి పూతకు ముందే వాటి సంఖ్యను తగ్గిస్తాయి.

ఇవి కూడా చదవండి

• మిరప, ద్రాక్ష, మామిడి, గోధుమలో బూడిద తెగులు శిలీంధ్రనాశిని గైడ్
• మిరప, మామిడి, ద్రాక్షలో ఆంత్రాక్నోస్: లక్షణాలు, నివారణ
• పిండి నల్లి: ఎలా గుర్తించాలి, ఎలా నియంత్రించాలి
• పత్తి, బెండ, వంకాయలో పచ్చదోమ (జాసిడ్స్)
• పేనుబంక మందుల గైడ్
• అన్ని పురుగు మందులు

ఆధారాలు

• తమిళనాడు వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం, TNAU అగ్రిటెక్ పోర్టల్: మామిడి తేనె మంచు పురుగులు
• జాతీయ మొక్కల ఆరోగ్య నిర్వహణ సంస్థ (NIPHM), మొక్కల సంరక్షణ, నిర్బంధం, నిల్వ డైరెక్టరేట్, భారత ప్రభుత్వం: మామిడికి AESA ఆధారిత IPM ప్యాకేజీ
• H S Singh and Gundappa Baradevanal, Indian Horticulture (ICAR), జులై–ఆగస్టు 2021: మామిడి పురుగులు, వాటి సమగ్ర నిర్వహణ వ్యూహాలు
• Insecticide Resistance Action Committee (IRAC): పురుగు మందులు పనిచేసే విధానాల వర్గీకరణ