వరిలో సన్నని గోధుమ ఆకుమచ్చ తెగులు (Narrow brown leaf spot): లక్షణాలు, నివారణ

పైన ఉన్న ఫోటో: ఇలాగే కనిపించేది, ఈ తెగులు కాదు: వరి గోధుమ ఆకుమచ్చ తెగులు లేత మధ్య భాగంతో అండాకార మచ్చలు చేస్తుంది. సన్నని గోధుమ ఆకుమచ్చ ఈనెల వెంబడి సన్నని గోధుమ గీతలు చేస్తుంది, ఫోటో: Donald Groth, Louisiana State University AgCenter, CC BY 3.0 US

క్లుప్తంగా సమాధానం

సన్నని గోధుమ ఆకుమచ్చ తెగులు వరికి వచ్చే శిలీంధ్ర తెగులు. ఇది ఆకు ఈనెల వెంబడి పొట్టి, సన్నని, గోధుమ చారలు చేస్తుంది, ఎక్కువగా వెన్ను ఏర్పడే దశ నుండి కోత వరకు. తీవ్రంగా వస్తే ఆకులు ముందే ఎండిపోతాయి, గింజ త్వరగా పక్వానికి వస్తుంది, మిల్లింగ్ నాణ్యత తగ్గుతుంది. శుభ్రమైన విత్తనం, తట్టుకునే రకాలు, తగినంత పొటాష్, కలుపు లేని పొలాలు, మీ KVK సలహాతో దీన్ని అదుపు చేయండి.

ఈ తెగులును narrow brown spot అని, వరి సెర్కోస్పోరా ఆకుమచ్చ తెగులు అని కూడా అంటారు. శిలీంధ్రం పేరు Cercospora janseana. IRRI దీన్ని Sphaerulina oryzina గా నమోదు చేసింది, పాత పుస్తకాలు దీన్ని Cercospora oryzae అంటాయి. ఇది సాధారణంగా చిన్న తెగులు, కానీ కొన్ని సీజన్లలో, కొన్ని రకాలపై తీవ్రం కావచ్చు.

వరిలో సన్నని గోధుమ ఆకుమచ్చ తెగులును ఎలా గుర్తించాలి

హిందీలో దీన్ని sankara bhura patti dhabba (संकरा भूरा पत्ती धब्बा) అని, తెలుగులో sannani godhuma aakumachcha tegulu (సన్నని గోధుమ ఆకుమచ్చ తెగులు) అని అంటారు. శిలీంధ్రం ఆకులను, ఆకు తొడుగును, వెన్నును (కంకిని) ఆశించవచ్చు. ముందు పై ఆకులను, జెండా ఆకును (పైన ఉన్న ఆకు) చూడండి.

ఆకుపై సన్నని గోధుమ ఆకుమచ్చ లక్షణాలు

• సన్నని గోధుమ చారలు: మచ్చలు లేత గోధుమ నుండి ముదురు గోధుమ రంగులో, పొడవుగా, సన్నగా, పొట్టి గీతల్లా ఉంటాయి. IRRI (అంతర్జాతీయ వరి పరిశోధనా సంస్థ) వాటి పరిమాణం సుమారు 2–10 mm పొడవు, కేవలం 1–1.5 mm వెడల్పు అని చెబుతోంది.
• అవి ఈనెల వెంబడి ఉంటాయి: ప్రతి చార ఆకు ఈనెల దిశలోనే పెరుగుతుంది, వాటికి అడ్డంగా కాదు.
• ఒక ఆకుపై చాలా మచ్చలు: కేరళ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం ప్రకారం ప్రతి ఆకుపై చాలా పొట్టి, సన్నని గోధుమ మచ్చలు ఉంటాయి.
• బలహీన రకాల్లో చారలు కలిసిపోతాయి: తెగులు తేలిగ్గా సోకే రకాల్లో చారలు పెరిగి కలిసిపోతాయి. చచ్చిన ఆకు కణజాలం పొడవైన గోధుమ పట్టీలుగా ఏర్పడుతుంది, ఆకు ముందే ఎండిపోవచ్చు.

ఆకు తొడుగు, వెన్నుపై లక్షణాలు

• ఆకు తొడుగుపై వలలాంటి మచ్చ (net blotch): ఆకు తొడుగుపై గోధుమ రంగు మచ్చల వల లాంటి నమూనా కనిపిస్తుంది, వాటి మధ్య లేత గోధుమ నుండి పసుపు ప్రాంతాలు ఉంటాయి. IRRI దీన్ని "net blotch" అంటుంది.
• గింజ పొట్టుపై మచ్చలు: పొట్టు (glume) పై మచ్చలు ఆకుపై ఉన్న వాటికంటే పొట్టిగా ఉంటాయి కానీ వెడల్పుగా ఉండవచ్చు. ప్రతి గింజను పట్టుకునే చిన్న తొడిమలపై కూడా గోధుమ మచ్చలు కనిపించవచ్చు.
• వెన్ను మాడిపోవడం (panicle blight): University of Arkansas విస్తరణ సేవ ప్రకారం ఇదే శిలీంధ్రం వెన్ను అడుగు భాగాన్ని, దాని కొమ్మలను ముదురు రంగులోకి మార్చగలదు, దానివల్ల గింజలు సరిగ్గా నిండవు.

ఇలాగే కనిపించేవి, వాటిని ఎలా వేరు చేయాలి

• వరి గోధుమ ఆకుమచ్చ తెగులు: మచ్చలు అండాకారంలో లేదా గుండ్రంగా ఉంటాయి, తరచూ మధ్యలో బూడిద లేదా లేత రంగు, అంచున ముదురు గోధుమ రంగు ఉంటాయి. ఇవి వెడల్పుగా ఉంటాయి, గీతల్లా కావు. మా వరి గోధుమ ఆకుమచ్చ తెగులు, దాని అండాకార ఆకుమచ్చలు గైడ్ చూడండి.
• ఆకు అగ్గి తెగులు (leaf blast): మచ్చలు కంటి ఆకారంలో ఉంటాయి, మధ్యలో వెడల్పుగా, రెండు చివర్లా సూదిగా, మధ్యలో బూడిద రంగుతో. ఇవి సన్నని గోధుమ చారల కంటే చాలా పెద్దవి. వరిలో అగ్గి తెగులు: ఆకు అగ్గి తెగులు, మెడ అగ్గి తెగులు చదవండి.
• మెడ అగ్గి తెగులు (neck blast): వెన్ను కింద ఉన్న మెడ బూడిద-గోధుమ నుండి నల్లగా మారుతుంది, వెన్ను విరిగి పడిపోవచ్చు. Cercospora వల్ల వెన్ను మాడిపోవడం చాలా ఇలాగే కనిపించవచ్చని University of Arkansas తెలిపింది. వెన్నుకు నష్టం కనిపిస్తే, పిచికారీ ఎంచుకునే ముందు నమూనాను పరీక్షించమని మీ KVK లేదా వ్యవసాయ అధికారిని అడగండి.
• వరి ఎండాకు తెగులు (bacterial leaf blight): పసుపు నుండి గడ్డి రంగు చారలు ఆకు కొన లేదా అంచు నుండి మొదలై అలల అంచుతో ఆకు కిందికి వ్యాపిస్తాయి. వరిలో ఎండాకు తెగులు (బాక్టీరియా): లక్షణాలు, వ్యాప్తి చూడండి.
• పొటాష్ లోపం: పాత ఆకుల కొనలు, అంచులు పసుపు గోధుమ రంగులోకి మారి ఎండిపోతాయి, వేరువేరు సన్నని చారలు ఉండవు. రెండూ తరచూ కలిసి వస్తాయి, తర్వాతి భాగం వివరిస్తుంది.

జీవిత చక్రం, ఎప్పుడు ఆశిస్తుంది

తెగులు విత్తనం ద్వారా, గాలి ద్వారా వ్యాపిస్తుందని కేరళ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం తెలిపింది. బీజాంశాలు (శిలీంధ్రపు విత్తనం లాంటి చిన్న కణాలు) తెగులు సోకిన మొక్కల నుండి ఆరోగ్యమైన ఆకులపైకి గాలిలో ఎగురుతాయి. శిలీంధ్రం పొలంలో, చుట్టుపక్కల ఉన్న కలుపు మొక్కలపై, కలుపు వరి (weedy rice) పై బతికి, అక్కడి నుండి కొత్త పంటకు వ్యాపించగలదని IRRI జోడించింది.

తెగులు ఏ దశలోనైనా రావచ్చు, కానీ సీజన్ చివరిలో చాలా ఎక్కువగా వస్తుంది. IRRI ప్రకారం వెన్ను ఏర్పడే దశ (కాండం లోపల లేత వెన్ను ఏర్పడటం మొదలయ్యే సమయం) నుండి మొక్కలకు ప్రమాదం ఎక్కువ. ఇది సాధారణంగా వెన్ను బయటకు వచ్చే సమయంలో కనిపిస్తుంది, పంట పక్వానికి దగ్గరయ్యే కొద్దీ నష్టం పెరుగుతుంది.

IRRI ఈ తెగులును రెండు పరిస్థితులతో ముడిపెడుతుంది:

• పొటాషియం (పొటాష్) తక్కువగా ఉన్న నేల.
• సుమారు 25–28 °C ఉష్ణోగ్రతలు.

తెలంగాణ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌లో ఖరీఫ్, రబీ రెండు పంటల చివరి వారాల్లో, వెన్ను బయటకు వచ్చినప్పటి నుండి కోత వరకు దీన్ని గమనించండి. పొటాష్ తక్కువ ఉన్న పొలాలు, తెగులు తేలిగ్గా సోకే రకాలపై అత్యంత జాగ్రత్తగా కన్నేసి ఉంచాలి.

ఇది ఏ పంటలను ఆశిస్తుంది

వరి: ఈ గైడ్ వరి గురించి మాత్రమే. తీవ్రమైన దాడి ఆకులను, ఆకు తొడుగులను ముందే చంపుతుందని, గింజ త్వరగా పక్వానికి వచ్చేలా చేస్తుందని, తీవ్రమైన సందర్భాల్లో మొక్కలు పడిపోయేలా చేస్తుందని IRRI తెలిపింది. ఇది గింజ మార్కెట్ విలువను, మిల్లింగ్ తర్వాత వచ్చే బియ్యం మొత్తాన్ని కూడా తగ్గిస్తుంది. పెద్ద దిగుబడి నష్టాలు అరుదు, అప్పుడప్పుడు వచ్చే తీవ్రమైన ఉధృతిలో మాత్రమే ఉంటాయని IRRI పేర్కొంది. కాబట్టి చాలా సీజన్లలో ఇది దిగుబడి సమస్య కంటే నాణ్యత సమస్య.

ఎప్పుడు చర్య తీసుకోవాలి

ఈ తెగులుకు గుర్తింపు పొందిన ప్రజా ఆధారం నుండి ఆర్థిక నష్ట పరిమితి (పిచికారీ ఖర్చు తిరిగి వచ్చే తెగులు స్థాయి) మాకు దొరకలేదు, అందుకే ఇవ్వడం లేదు.

బదులుగా, మీ సొంత పొలం ప్రమాదాన్ని మీరే అంచనా వేయండి:

• వెన్ను ఏర్పడే దశ నుండి వారానికి ఒకసారి పొలంలో నడిచి జెండా ఆకును, దాని కింద ఉన్న ఆకును చూడండి.
• ఎన్ని ఆకులపై సన్నని గోధుమ చారలు ఉన్నాయో లెక్కించండి, చారలు కలిసి పొడవైన చచ్చిన పట్టీలుగా మారుతున్నాయేమో చూడండి.
• మీ రకానికి ఇంతకు ముందు తీవ్రంగా సోకి ఉంటే, మీ నేలలో పొటాష్ తక్కువగా ఉంటే, లేదా పొట్ట దశకు (వెన్ను ఆకు తొడుగు లోపల ఉబ్బే సమయం) ముందు లేదా అప్పుడే జెండా ఆకుపై చారలు కనిపిస్తే దాన్ని ఎక్కువ ప్రమాదంగా భావించండి.
• కోతకు దగ్గరగా కింది ఆకులపై కొన్ని చారలు ఉంటే సాధారణంగా పిచికారీ అవసరం లేదు.

రసాయనాలు లేకుండా సన్నని గోధుమ ఆకుమచ్చ నివారణ

• శుభ్రమైన విత్తనం: తెగులు విత్తనంతో పాటు ప్రయాణించగలదు. ధృవీకరించిన విత్తనం, లేదా ఆరోగ్యమైన పంట నుండి తీసిన విత్తనం వాడండి. తీవ్రంగా దెబ్బతిన్న పొలం నుండి విత్తనం ఉంచుకోకండి.
• తట్టుకునే రకాలు: తట్టుకునే రకం పండించడమే IRRI మొదటి సలహా. రకాలు ప్రాంతాన్ని బట్టి మారతాయి, కాబట్టి ఏ స్థానిక రకాలకు సన్నని గోధుమ మచ్చ తక్కువగా వస్తుందో మీ KVK (కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం) లేదా రాష్ట్ర వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాన్ని అడగండి.
• తగినంత పొటాష్: తగినంత పొటాషియంతో సమతుల్య పోషకాలు ఇవ్వాలని IRRI సలహా ఇస్తోంది. మీ నేలను పరీక్షించి, దానికి కావాల్సిన పొటాష్ ఇవ్వండి. మా మొక్కల్లో పొటాష్ లోప లక్షణాలు గైడ్ లోపాన్ని ఎలా గుర్తించాలో, ఎలా సరిదిద్దాలో వివరిస్తుంది.
• సమతుల్య ఎరువు: నేల పరీక్ష సూచించిన ప్రకారం నత్రజని, భాస్వరం, పొటాష్ ఇవ్వండి, కేవలం యూరియా కాదు.
• కలుపు మొక్కలు, కలుపు వరిని తొలగించండి: పొలం, గట్లు, కాలువల నుండి గడ్డి జాతి కలుపు మొక్కలను, కలుపు వరిని తొలగించండి, తద్వారా శిలీంధ్రం బతికే చోట్లు తగ్గుతాయి.
• పొలాన్ని శుభ్రంగా ఉంచండి: కోత తర్వాత తెగులు సోకిన గడ్డిని, మోళ్ళను పొలంలో లేదా గట్లపై వదిలేయకుండా తొలగించండి.
• దూరం: మీ రకానికి సాధారణ దూరంలో నాటండి, తద్వారా పంటలో గాలి ఆడి ఆకులు త్వరగా ఆరతాయి.

రసాయన నియంత్రణ: పిచికారీ చేసే ముందు అడగండి

మా స్టోర్‌లోని ఏ ఉత్పత్తి లేబుల్ రికార్డులోనూ వరిపై ఈ తెగులు లేదు, అందుకే ఇక్కడ ఏ ఉత్పత్తినీ పేర్కొనం. ఇప్పటికే చారలు ఉన్న ఆకులను పిచికారీ నయం చేయలేదు. అది కొత్త, ఆరోగ్యమైన ఆకులను మాత్రమే కాపాడుతుంది.

తెగులు వల్ల పొలానికి నిజంగా ప్రమాదం ఉన్నచోట మాత్రమే పొట్ట దశ నుండి వెన్ను బయటకు వచ్చే వరకు శిలీంధ్రనాశిని పిచికారీ చేయమని IRRI సలహా ఇస్తోంది. వరిపై సన్నని గోధుమ మచ్చకు లేబుల్ ఉన్న ఉత్పత్తి కోసం మీ స్థానిక వ్యవసాయ అధికారిని లేదా KVKని అడగండి, దాని లేబుల్‌పై ముద్రించిన మోతాదునే వాడండి. మీరు మా శిలీంధ్రనాశినులు, వరి ఉత్పత్తులు చూడవచ్చు, కానీ వరిపై ఈ తెగులు పేరు లేబుల్‌పై ఉన్న ఉత్పత్తినే వాడండి.

మీరు పిచికారీ చేస్తే:

• ఒకసారికి ఒక మందు మాత్రమే వాడండి. ఒకే ట్యాంకులో మందులను కలపకండి.
• జెండా ఆకును, పై ఆకులను బాగా తడపండి. గింజను నింపేది ఈ ఆకులే.
• ఒక సీజన్‌లో ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పిచికారీ చేస్తే, తర్వాతి పిచికారీకి వేరే గ్రూపు (పనిచేసే విధానం) శిలీంధ్రనాశిని కోసం మీ KVKని అడగండి. ఇది నిరోధకత రావడాన్ని నెమ్మది చేస్తుంది.

భద్రత

• మందు కలిపేటప్పుడు, పిచికారీ చేసేటప్పుడు చేతి తొడుగులు, మాస్క్, పూర్తి చేతుల బట్టలు, బూట్లు వేసుకోండి. పని చేసేటప్పుడు తినకండి, తాగకండి, పొగ తాగకండి. తర్వాత బాగా కడుక్కోండి.
• ఉదయం లేదా సాయంత్రం పిచికారీ చేయండి, బలమైన గాలిలో లేదా వేడి మధ్యాహ్నం ఎండలో కాదు.
• మీరు వాడే ఉత్పత్తి లేబుల్‌పై ముద్రించిన కోతకు ముందు ఆగాల్సిన కాలాన్ని పాటించండి.
• మందులను, కడిగిన నీటిని చెరువులు, కాలువలు, బావులకు దూరంగా ఉంచండి.
• వాడే ముందు లేబుల్, కరపత్రం చదవండి.

తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు

వరిలో సన్నని గోధుమ ఆకుమచ్చ తెగులు దేని వల్ల వస్తుంది?

Cercospora janseana అనే శిలీంధ్రం వల్ల, దాన్ని Sphaerulina oryzina లేదా Cercospora oryzae గా కూడా నమోదు చేశారు. ఇది గాలి ద్వారా, విత్తనంతో వ్యాపిస్తుంది, పొలం దగ్గర ఉన్న కలుపు మొక్కలపై, కలుపు వరిపై బతకగలదు. పొటాష్ తక్కువగా ఉన్న నేలలో ఇది ఎక్కువగా వస్తుంది.

సన్నని గోధుమ మచ్చ, వరి గోధుమ ఆకుమచ్చ తెగులు నుండి ఎలా భిన్నంగా ఉంటుంది?

సన్నని గోధుమ మచ్చ ఈనెల వెంబడి ఉండే సన్నని, గీతల్లాంటి చారలు చేస్తుంది, సుమారు 1–1.5 mm వెడల్పు. వరి గోధుమ ఆకుమచ్చ తెగులు అండాకార లేదా గుండ్రని మచ్చలు చేస్తుంది, తరచూ మధ్యలో లేత రంగు, అంచున ముదురు రంగు ఉంటుంది. మీకు ఖచ్చితంగా తెలియకపోతే, కొన్ని ఆకులను మీ KVK దగ్గరకు తీసుకెళ్ళండి.

సన్నని గోధుమ ఆకుమచ్చ తీవ్రమైన తెగులేనా?

సాధారణంగా ఇది చిన్న తెగులు, పెద్ద దిగుబడి నష్టాలు అరుదు. కానీ సీజన్ చివరిలో తీవ్రంగా వస్తే ఆకులను ముందే ఎండగొట్టవచ్చు, గింజ త్వరగా పక్వానికి వచ్చేలా చేయవచ్చు, మిల్లింగ్ నాణ్యతను తగ్గించవచ్చు, మొక్కలు పడిపోయేలా చేయవచ్చు. తేలిగ్గా సోకే రకాలపై దీన్ని గమనించడం మంచిది.

పొటాష్ సన్నని గోధుమ మచ్చను నివారించడంలో సహాయపడుతుందా?

ఈ తెగులు సాధారణంగా పొటాష్ లోపం ఉన్న నేలలో వస్తుందని IRRI పేర్కొంది, తగినంత పొటాషియంతో సమతుల్య పోషకాలు ఇవ్వాలని సలహా ఇస్తోంది. పొటాష్ ఇప్పటికే ఉన్న మచ్చలను నయం చేయదు, కానీ బాగా పోషణ పొందిన పంటకు ప్రమాదం తక్కువ. ఎంత ఇవ్వాలో తెలియడానికి మీ నేలను పరీక్షించండి.

ఈ తెగులు వచ్చిన పొలం నుండి విత్తనం ఉంచుకోవచ్చా?

ఉంచుకోకపోవడమే మంచిది. తెగులు విత్తనంతో పాటు తర్వాతి పంటకు వెళ్ళగలదు. ధృవీకరించిన విత్తనం, లేదా ఆరోగ్యమైన పొలం నుండి విత్తనం వాడండి, విత్తన శుద్ధి గురించి మీ KVKని అడగండి.

సంబంధిత వ్యాసాలు

• వరి గోధుమ ఆకుమచ్చ తెగులు: లక్షణాలు, కారణాలు, నివారణ
• వరిలో అగ్గి తెగులు: ఆకు, మెడ అగ్గి తెగులు లక్షణాలు, నివారణ
• వరిలో మురికి వెన్ను (గింజ రంగు మారడం)
• మొక్కల్లో పొటాష్ లోపం: లక్షణాలు, కారణాలు, ఎలా సరిదిద్దాలి
• వరి ఉత్పత్తులు, అన్ని శిలీంధ్రనాశినులు

ఆధారాలు

• International Rice Research Institute (IRRI), Rice Knowledge Bank: సన్నని గోధుమ మచ్చ
• కేరళ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం, KAU Agri Infotech Portal: వరి సన్నని గోధుమ మచ్చ
• University of Arkansas Division of Agriculture, Research and Extension, FSA2213: వరిలో Cercospora తెగుళ్ళు: తెగులు లక్షణాలు