మొక్కలలో పొటాష్ లోపం: లక్షణాలు, కారణాలు, సరిచేసే విధానం

పైన ఉన్న ఫోటో: టమాట ఆకులో పొటాష్ లోపం: పసుపు రంగు కొన, అంచుల్లో మొదలై తర్వాత గోధుమ రంగుకు మారుతుంది. తొడిమ దగ్గర అడుగు భాగం పచ్చగానే ఉంటుంది, ఫోటో: Goldlocki, CC BY-SA 3.0

సూటి సమాధానం

మొక్కలలో పొటాష్ లోపం అంటే పంటకు సరిపడా పొటాషియం (K) అందకపోవడం. రైతులు దీన్ని పొటాష్ అంటారు. కింది వైపు ఉన్న పాత ఆకుల అంచులు, కొనలు పసుపు రంగుకు, తర్వాత గోధుమ రంగుకు మారి కాలినట్లు ఎండిపోతాయి. కాండాలు బలహీనంగా ఉంటాయి, గింజలు, పత్తి కాయలు, పండ్లు సరిగా నిండవు. భూసార పరీక్షతో నిర్ధారించుకుని, పొటాష్ ఎరువు, సేంద్రియ ఎరువుతో సరిచేయండి.

మొక్కలలో పొటాష్ లోపాన్ని ఎలా గుర్తించాలి

పొటాషియం లోపాన్ని హిందీలో potash ki kami (पोटाश की कमी) అని, తెలుగులో potash lopam (పొటాష్ లోపం) అని అంటారు. నత్రజని, భాస్వరంతో పాటు మొక్కకు కావలసిన మూడు ముఖ్య పోషకాల్లో పొటాషియం ఒకటి. NPKలో ఉండే "K" ఇదే. మొక్క దీన్ని నీరు, చక్కెరను కదిలించడానికి, ఆకులపై ఉన్న చిన్న రంధ్రాలను తెరవడానికి, మూయడానికి, బలమైన కాండాలు ఏర్పరచడానికి, గింజలు, కాయలు, పండ్లు నింపడానికి వాడుకుంటుంది.

పొటాషియం మొక్క లోపల తేలిగ్గా కదులుతుంది. నేల సరిపడా ఇవ్వలేనప్పుడు, మొక్క పాత ఆకుల నుండి పొటాషియం తీసి కొత్త చిగుర్లకు పంపుతుంది. అందుకే లక్షణాలు కింది పాత ఆకులపై మొదలవుతాయి. మొక్క పై భాగం ఎక్కువ కాలం పచ్చగా ఉంటుంది.

మొక్కలలో పొటాష్ లోపం లక్షణాలు

• ముందుగా ఆకు అంచులు: పాత ఆకుల కొన, అంచులు పసుపు రంగుకు మారతాయి. ఆకు మధ్య భాగం, ప్రధాన ఈనె దగ్గర ఉన్న భాగం పచ్చగానే ఉంటాయి.
• కాలినట్లు ఎండటం: పసుపు అంచులు తర్వాత గోధుమ రంగుకు మారి, కాలినట్లు ఎండిపోతాయి. అంచుల దగ్గర చిన్న గోధుమ రంగు మచ్చలు రావచ్చు. తీవ్రంగా ఉంటే ఆకు మొత్తం ఎండిపోతుంది.
• ఆకు ఆకారం: ఆకులు ముడుచుకోవచ్చు, గిన్నెలా మారవచ్చు, వాలిపోవచ్చు, చిన్నగా ఉండిపోవచ్చు.
• బలహీనమైన కాండాలు: కాండాలు సన్నగా, బలహీనంగా ఉంటాయి. ధాన్యపు పంటలు తేలిగ్గా పడిపోతాయి.
• సరిగా నిండకపోవడం: వరిలో ఎక్కువ తాలు గింజలు, పత్తిలో చిన్న కాయలు సరిగా విచ్చుకోకపోవడం, టమాటలో కాయలు ఒకేలా పండకపోవడం.
• వాడిపోవడం: వేడి, పొడి వాతావరణంలో మొక్కలు త్వరగా వాడిపోతాయి. ఎందుకంటే మొక్క నీటిని పట్టి ఉంచడానికి పొటాషియం సహాయపడుతుంది.
• ఎక్కువ తెగుళ్లు: పొటాషియం తక్కువగా ఉన్న పంట ఆకు మచ్చ తెగుళ్లు, కాండం కుళ్ళు తెగుళ్లకు తేలిగ్గా లొంగిపోతుంది.

ఒకేలా కనిపించే సమస్యలు, వాటిని ఎలా వేరు చేయాలి

ఏ ఆకులు ముందుగా దెబ్బతిన్నాయో, ఆకులో ఏ భాగం దెబ్బతిందో చూడండి.

• నత్రజని లోపం: ఇందులో కూడా పాత ఆకులపై మొదలవుతుంది. కానీ ఆకు మొత్తం ఈనెలతో సహా లేత పసుపు రంగుకు మారుతుంది, మొక్క మొత్తం పాలిపోయి కనిపిస్తుంది. పొటాష్ లోపం అంచుల్లో, కొనల్లో మొదలై, మధ్యను పచ్చగా వదిలేస్తుంది. మా మొక్కలలో నత్రజని లోపం, సరిచేసే విధానం గైడ్ చూడండి.
• మెగ్నీషియం లోపం: ఇందులో కూడా పాత ఆకులపైనే కనిపిస్తుంది. కానీ పసుపు రంగు ఈనెల మధ్య ఉంటుంది, ఈనెలు పచ్చగా ఉంటాయి, అంచులు తరచుగా ఎక్కువ కాలం పచ్చగా ఉంటాయి. మా మెగ్నీషియం లోపం గైడ్ చదవండి.
• బోరాన్, కాల్షియం లోపం: ఇవి పాత ఆకులపై కాదు, ముందుగా లేత ఆకులు, పెరిగే కొనలు, పూలు, పండ్లపై ప్రభావం చూపిస్తాయి.
• వరిలో గోధుమ రంగు మచ్చ తెగులు: ఇది ఫంగస్ వల్ల వచ్చే తెగులు (మా వరిలో గోధుమ రంగు మచ్చ తెగులు గైడ్ చూడండి). ఆకు అంతా గుండ్రని లేదా కోడిగుడ్డు ఆకారపు గోధుమ రంగు మచ్చలు ఉంటాయి, తరచుగా మధ్యలో బూడిద రంగు ఉంటుంది. పొటాష్ లోపం మచ్చలు పాత ఆకుల కొనల్లో, అంచుల్లో మొదలవుతాయి. తక్కువ సారం ఉన్న నేలల్లో ఈ రెండూ తరచుగా కలిసి కనిపిస్తాయి.
• బెట్ట, ఉప్పు లేదా ఎరువు కాలడం: ఇవి కూడా ఆకు అంచులను కాల్చవచ్చు. నీటిని, ఇటీవల వేసిన వాటిని పరిశీలించండి.
• సహజంగా వయసు పెరగడం: కోతకు దగ్గరగా, అడుగున ఉన్న ఆకులు సహజంగా ఎండిపోతాయి.

పొటాష్ లోపానికి కారణాలు

• తేలికపాటి నేలలు: ఇసుక, ఎర్ర, లేటరైట్ నేలల్లో నల్ల (పత్తి) నేలల కంటే తరచుగా పొటాషియం తక్కువగా ఉంటుంది. ఇసుక నేలలో భారీ వర్షం లేదా ఎక్కువ నీరు పెడితే పొటాషియం వేర్ల కిందికి కొట్టుకుపోతుంది.
• ఏళ్ల తరబడి పొటాష్ లేకుండా పంటలు వేయడం: ప్రతి కోతలో పొలం నుండి పొటాషియం బయటకు పోతుంది. సీజన్ తర్వాత సీజన్ యూరియా, DAP మాత్రమే వేస్తే నేలలో కొరత వస్తుంది.
• నత్రజని, భాస్వరం ఎక్కువ వేయడం: పొటాష్ తక్కువగా వేసి, నత్రజని లేదా నత్రజని, భాస్వరం ఎక్కువ వేయడం వరిలో సాధారణ కారణమని IRRI Rice Knowledge Bank చెబుతోంది. వేగంగా పెరిగే పంటకు పొటాషియం ఎక్కువ కావాలి.
• గడ్డిని తీసివేయడం లేదా కాల్చడం: ధాన్యపు పంట తీసుకునే పొటాషియంలో చాలావరకు గింజలో కాదు, గడ్డిలో ఉంటుంది. గడ్డిని తీసేస్తే లేదా కాల్చేస్తే అది పొలం నుండి పోతుంది.
• బలహీనమైన వేర్లు: నీరు నిలవడం, గట్టి పొర, వేరు పురుగులు, నులిపురుగులు (నెమటోడ్లు) వల్ల నేలలో సరిపడా ఉన్నా వేర్లు తక్కువ తీసుకుంటాయి.
• ఎండిన నేల: పొటాషియం నేలలోని నీటి ద్వారా వేర్లకు చేరుతుంది. వానలు లేని కాలంలో తీసుకోవడం తగ్గి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.
• ఎక్కువ కాపు భారం: ఎక్కువ కాయలు, పండ్లు ఉన్న పంటలకు, కాయ నిండే సమయంలో తక్కువ కాలంలో చాలా పొటాషియం కావాలి.

పంటను బట్టి పొటాష్ లోపం లక్షణాలు

వరి

TNAU Agritech ప్రకారం పాత ఆకులపై మొదలై ఆకు అంచులు, కొనలు కాలినట్లు ఎండిపోతాయి, ఆకులపై, వెన్నులపై తుప్పు రంగు గోధుమ మచ్చలు కనిపిస్తాయి. మొక్కలు ముదురు పచ్చగా, ఆకు అంచులు పసుపు గోధుమ రంగులో, పై ఆకులు పొట్టిగా వాలిపోయి కనిపించవచ్చని IRRI Rice Knowledge Bank అదనంగా చెబుతోంది. పంట తేలిగ్గా పడిపోతుంది, ఎక్కువ తాలు, నిండని గింజలు ఉంటాయి. లక్షణాలు తరచుగా పొలం మొత్తం కాకుండా, కుదురు కుదురుగా మచ్చలుగా కనిపిస్తాయి.

పత్తి

TNAU Agritech ప్రకారం పాత ఆకులు పసుపు రంగుకు మారి వాలిపోతాయి, అంచులు కాలినట్లు ఉంటాయి, కాయలు చిన్నగా ఉండి, ముదరక, విచ్చుకోవు. ఆకులు కంచు రంగుకు లేదా ఎర్రని గోధుమ రంగుకు మారి ముందే రాలిపోవచ్చు. కాయల భారం ఎక్కువగా ఉన్న పంటలో, కాయలు చాలా పొటాషియం లాగేసుకోవడం వల్ల, సీజన్ చివర్లో పై ఆకులపై కూడా లక్షణాలు కనిపించవచ్చు.

మిరప

పాత ఆకుల అంచులు పసుపు రంగుకు, తర్వాత గోధుమ రంగుకు మారి ఎండిపోతాయి. ఆకులు ముడుచుకోవచ్చు. మధ్యాహ్నం ఎండకు మొక్కలు త్వరగా వాడిపోతాయి, పూత, లేత కాయలు రాలిపోతాయి, కాయలు చిన్నగా, తక్కువ రంగుతో ఉంటాయి.

టమాట

TNAU Agritech వివరణ ప్రకారం, అన్నిటికంటే పాత ఆకులపై మొదలై, ఆకు అంచుల్లో పసుపు మచ్చలు ఆకు అంతా వ్యాపించి గోధుమ రంగుకు మారతాయి. కొనలు, అంచులు కాలి పైకి ముడుచుకుంటాయి, మొక్క గిడసబారి ఉంటుంది. కాయలు తరచుగా ఒకేలా పండవు. ఎర్రని కాయపై ఆకుపచ్చ లేదా పసుపు మచ్చలు మిగిలిపోతాయి (మచ్చలు మచ్చలుగా పండటం).

వేరుశనగ

పాత ఆకుల అంచులు పసుపు రంగుకు మారతాయి. తర్వాత అంచులు గోధుమ రంగుకు మారి ఎండిపోతాయి. మొక్కలు నెమ్మదిగా పెరుగుతాయి, కాయలు సరిగా నిండకపోవచ్చు. తేలికపాటి, ఇసుక నేలల్లో వేరుశనగలో ఇది ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.

ఎప్పుడు చర్య తీసుకోవాలి: భూసార పరీక్ష, ఆకు పరీక్ష

పోషకాలకు పురుగుల లాంటి "నష్టపరిమితి" ఉండదు. ఆకు అంచులు కాలిపోయే సమయానికే పంట కొంత దిగుబడి కోల్పోయి ఉంటుంది. కాబట్టి చర్య తీసుకోవలసిన సరైన సమయం విత్తే ముందు, భూసార పరీక్షతో.

• భూసార పరీక్ష: భూసార కార్డు (Soil Health Card) పథకం కింద మీ వ్యవసాయ శాఖ లేదా కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం (KVK) ద్వారా నేల పరీక్ష చేయించుకోవచ్చు. రిపోర్టులో మీ నేలలో అందుబాటులో ఉన్న పొటాషియం తక్కువ, మధ్యస్థం లేదా ఎక్కువ అని చూపిస్తారు. మీ పంటకు ఎరువుల ప్రణాళిక కూడా ఇస్తారు.
• నేల నమూనా ఎలా తీయాలి: పొలం అంతటా 8–10 చోట్ల, వంకరటింకరగా తిరుగుతూ, దుక్కి లోతు (సుమారు 15 cm) వరకు V ఆకారపు గుంత తీసి, ఒక వైపు నుండి పలుచని పొర తీసుకోండి. అన్ని పొరలను శుభ్రమైన బకెట్‌లో కలిపి, అర కిలో పంపండి. గట్లు, చెట్లు, ఎరువు కుప్పలు, ఎరువు వేసిన చోట్ల దగ్గర నమూనా తీయకండి.
• ఆకు (మొక్క) పరీక్ష: పంటలో ఇప్పటికే లక్షణాలు కనిపిస్తే, ఆకు పరీక్ష అందుబాటులో ఉందేమో మీ KVKని లేదా రాష్ట్ర వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాన్ని అడగండి. ఇది మొక్క లోపల పోషక స్థాయిని చూపిస్తుంది, ఒకేలా కనిపించే సమస్యల నుండి పొటాషియంను వేరు చేయడానికి సహాయపడుతుంది.
• వేర్లను చూడండి: ప్రభావిత ప్రాంతం నుండి కొన్ని మొక్కలను పీకి చూడండి. నల్లని, పొట్టి లేదా కుళ్ళిన వేర్లు ఉంటే అది నీరు లేదా వేరు సమస్య. ముందు దాన్ని సరిచేయాలి.

రసాయన ఎరువు లేకుండా సరిచేయడం

సేంద్రియ వనరులు పొటాషియంను నెమ్మదిగా ఇస్తాయి, నేలను బాగు చేస్తాయి. దీర్ఘకాలానికి ఇవి మంచివి. పంటకు ఇప్పటికే కొరత ఉన్నప్పుడు ఇవి పొటాష్ ఎరువుకు బదులు కాదు, దానితో పాటు పనిచేస్తాయి.

• గడ్డిని తిరిగి నేలకు ఇవ్వండి: వరి గడ్డిని కాల్చకండి. దున్ని నేలలో కలపండి లేదా కంపోస్టు చేయండి. అప్పుడు దానిలోని పొటాషియం నేలకు తిరిగి వెళ్తుంది. గడ్డిని తిరిగి పొలంలో వేయమని IRRI Rice Knowledge Bank సలహా.
• పశువుల ఎరువు (FYM), కంపోస్టు: బాగా కుళ్ళిన ఎరువును విత్తే ముందు లేదా నాటే ముందు వేసి, నేలలో కలపండి.
• వర్మీకంపోస్టు: కూరగాయలు, నారుమళ్ళలో ఉపయోగపడుతుంది.
• కట్టెల బూడిద: ఇందులో పొటాష్ ఉంటుంది. పలుచని పొరగా చల్లి కలపండి. తక్కువ మోతాదులోనే వాడండి.
• పొటాష్‌ను కరిగించే బ్యాక్టీరియా (KMB): నేలలో ఇప్పటికే బంధించి ఉన్న పొటాషియంను విడుదల చేయడానికి సహాయపడే జీవ ఎరువు. నమోదైన ఉత్పత్తిని వాడి, దాని లేబుల్ పాటించండి.
• మెరుగైన నీటి పారుదల, వేర్లు: నీరు నిలిచే చోట్ల నీటిని బయటకు పంపండి, గట్టి పొరను పగలగొట్టండి. అప్పుడు వేర్లు నేలలో ఉన్నది తీసుకోగలవు.

ఎరువుతో మొక్కలలో పొటాష్ లోపాన్ని ఎలా సరిచేయాలి

నేలకు వేయడం

పొటాషియంను సరిచేయడానికి నేలకు వేయడమే ప్రధాన మార్గం. భారతదేశంలో అత్యంత సాధారణ పొటాష్ ఎరువు muriate of potash (MOP, potassium chloride). Sulphate of potash (SOP, potassium sulphate) గంధకం కూడా ఇస్తుంది. NPK కాంప్లెక్స్ ఎరువులు కూడా కొంత పొటాషియం ఇస్తాయి. మోతాదును మీ భూసార పరీక్ష రిపోర్టు నుండి లేదా మీ రాష్ట్ర పంట సిఫార్సు నుండి తీసుకోండి. మీ పంటకు సరైన ఉత్పత్తి, మోతాదు కోసం మీ స్థానిక వ్యవసాయ అధికారిని లేదా KVKని అడగండి.

• విత్తేటప్పుడు లేదా నాటేటప్పుడు వేయండి: పొటాష్‌ను సాధారణంగా దుక్కిలో (basal dose) వేసి నేలలో కలుపుతారు.
• తేలికపాటి నేలల్లో విడతలుగా: ఇసుక నేలల్లో, పత్తి, మిరప లాంటి దీర్ఘకాల పంటల్లో, పొటాష్‌ను దుక్కిలో కొంత, తర్వాత పై పాటుగా కొంత విడదీసి వేయమని స్థానిక సలహా తరచుగా ఉంటుంది. అప్పుడు తక్కువ కొట్టుకుపోతుంది.
• సమతుల్యత పాటించండి: యూరియా, DAP మాత్రమే వేస్తూ ఉండకండి. అలాగే పొటాష్ ఎక్కువైతే మెగ్నీషియం, కాల్షియం తీసుకోవడం తగ్గవచ్చు.
• నేలను తేమగా ఉంచండి: వేర్ల చుట్టూ నేలలో నీరు ఉంటేనే పొటాష్ పనిచేస్తుంది.

ఆకులపై పిచికారీ

ఆకులపై పిచికారీ త్వరగా ఇచ్చే అదనపు మోతాదు మాత్రమే, పూర్తి పరిష్కారం కాదు. ఆకుపై పిచికారీ ఇవ్వగలిగిన దానికంటే మొక్కకు చాలా ఎక్కువ పొటాషియం కావాలి. కాబట్టి నేలకు వేసే మోతాదును ఆపకండి. TNAU Agritech ఈ సరిచేసే పిచికారీలను ఇస్తోంది:

పంట	పిచికారీ (TNAU Agritech)	ఎన్నిసార్లు
వరి	1% potassium sulphate లేదా 1% potassium chloride (లీటరు నీటికి 10 g)	లక్షణాలు పోయే వరకు ప్రతి 15 రోజులకు
పత్తి	1% potassium chloride (లీటరు నీటికి 10 g)	లక్షణాలు పోయే వరకు వారానికి ఒకసారి
టమాట	1% potassium sulphate	వారం తేడాతో మూడుసార్లు

మిరప, వేరుశనగకు స్థానిక సలహా కోసం మీ KVKని అడగండి. తెల్లవారుజామున లేదా సాయంత్రం పిచికారీ చేయండి, ఎండలో చేయకండి. గాఢత ఎక్కువైతే ఆకులు కాలిపోతాయి. ఇప్పటికే కాలిన పాత ఆకులు మళ్ళీ పచ్చబడవు. ఫలితాన్ని కొత్త ఆకులను చూసి నిర్ణయించండి.

భద్రత

• ఎరువును పొడి చోట, ఆహారం, పశుగ్రాసం, పిల్లలు, పురుగు మందులకు దూరంగా నిల్వ ఉంచండి.
• ఎరువును ముట్టుకునేటప్పుడు చేతి తొడుగులు వేసుకోండి, తర్వాత చేతులు కడుక్కోండి.
• ఎరువు చెరువులు, కాలువలు, బావుల్లోకి కొట్టుకుపోకుండా చూడండి.
• వాడే ముందు లేబుల్, కరపత్రం చదవండి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

మొక్కలలో పొటాష్ లోపం లక్షణాలు ఏమిటి?

కింది వైపు ఉన్న పాత ఆకుల కొనలు, అంచులు పసుపు రంగుకు, తర్వాత గోధుమ రంగుకు మారి ఎండిపోతాయి. ఆకు మధ్య భాగం పచ్చగానే ఉంటుంది. కాండాలు బలహీనంగా ఉంటాయి, వేడిలో మొక్కలు త్వరగా వాడిపోతాయి, గింజలు, పత్తి కాయలు, పండ్లు సరిగా నిండవు.

పొటాష్ లోపం పాత ఆకులపైనే ముందుగా ఎందుకు కనిపిస్తుంది?

పొటాషియం మొక్క లోపల తేలిగ్గా కదులుతుంది. నేల సరిపడా ఇవ్వలేనప్పుడు, మొక్క పాత ఆకుల నుండి పొటాషియం తీసి కొత్త చిగుర్లకు పంపుతుంది. అందుకే పాత ఆకులు ముందుగా దెబ్బతింటాయి.

మొక్కలకు పొటాషియం ఇచ్చే ఎరువు ఏది?

Muriate of potash (MOP) అత్యంత సాధారణమైనది. Sulphate of potash (SOP), NPK కాంప్లెక్స్ ఎరువులు కూడా పొటాషియం ఇస్తాయి. పశువుల ఎరువు, కంపోస్టు, పంట గడ్డి నెమ్మదిగా ఇస్తాయి. ఏది వాడాలో, ఎంత వాడాలో మీ భూసార పరీక్ష రిపోర్టు చెబుతుంది.

ఇది పొటాష్ లోపమా, నత్రజని లోపమా అని ఎలా తెలుసుకోవాలి?

రెండూ పాత ఆకులపై మొదలవుతాయి. నత్రజని లోపంలో ఆకు మొత్తం లేత పసుపు రంగుకు మారుతుంది, మొక్క మొత్తం పాలిపోయి కనిపిస్తుంది. పొటాష్ లోపంలో పసుపు, గోధుమ రంగులు కొనల్లో, అంచుల్లో మొదలవుతాయి, ఆకు మధ్య భాగం పచ్చగా ఉంటుంది. భూసార పరీక్ష నిర్ధారిస్తుంది.

నల్ల నేలల్లో పొటాష్ అవసరమా?

నల్ల నేలల్లో ఎర్ర లేదా ఇసుక నేలల కంటే తరచుగా ఎక్కువ పొటాషియం ఉంటుంది. కానీ ఏళ్ల తరబడి పంటలు వేయడం వల్ల అది తగ్గవచ్చు. ఊహించకండి. భూసార పరీక్ష చేయించి, రిపోర్టులోని పొటాష్ సలహాను పాటించండి.

ఇవి కూడా చదవండి

• మొక్కలలో నత్రజని లోపం: లక్షణాలు, కారణాలు, సరిచేసే విధానం
• మొక్కలలో బోరాన్ లోపం: లక్షణాలు, కారణాలు, సరిచేసే విధానం
• పంటల్లో మెగ్నీషియం లోపం: పాత ఆకుల ఈనెల మధ్య పసుపు రంగు
• వరిలో గోధుమ రంగు మచ్చ తెగులు: వరి ఆకులు, గింజలపై మచ్చలు
• అన్ని ఎరువులు
• వరికి ఉత్పత్తులు
• పత్తికి ఉత్పత్తులు
• టమాటకు ఉత్పత్తులు

ఆధారాలు

• TNAU Agritech Portal, Tamil Nadu Agricultural University: వరి: పొటాష్ లోపం (Rice: potassium deficiency)
• TNAU Agritech Portal, Tamil Nadu Agricultural University: పత్తి: పొటాష్ లోపం (Cotton: potassium deficiency)
• TNAU Agritech Portal, Tamil Nadu Agricultural University: టమాట: పొటాష్ లోపం (Tomato: potassium deficiency)
• IRRI Rice Knowledge Bank, International Rice Research Institute: పొటాషియం (K) లోపం (Potassium (K) deficiency)
• Soil Health Card scheme, Department of Agriculture and Farmers Welfare, Government of India: soilhealth.dac.gov.in