మొక్కలలో మెగ్నీషియం లోపం: పత్తి, వేరుశనగ, టమాటలో లక్షణాలు

పైన ఉన్న ఫోటో: మొక్కజొన్నలో మెగ్నీషియం లోపం: పచ్చని ఈనెల మధ్య పసుపు చారలు, ఫోటో: Alandmanson, CC BY 4.0

సూటి సమాధానం

మొక్కలలో మెగ్నీషియం లోపం ముందుగా కింది వైపు ఉన్న పాత ఆకులపై కనిపిస్తుంది. ఈనెలు పచ్చగానే ఉండి, వాటి మధ్య ఆకు పసుపు రంగుకు మారుతుంది. తర్వాత ఆ పసుపు భాగాలు ఎర్రని ఊదా లేదా గోధుమ రంగుకు మారవచ్చు, ఆకులు ముందే రాలిపోతాయి. భూసార పరీక్ష లేదా ఆకు పరీక్షతో నిర్ధారించుకోండి. సేంద్రియ ఎరువు వేయండి. మీ పరీక్ష రిపోర్టు చెప్పినట్లు magnesium sulphate (మెగ్నీషియం సల్ఫేట్) లేదా dolomite (డోలమైట్)తో సరిచేయండి.

మొక్కలలో మెగ్నీషియం లోపం లక్షణాలు

హిందీలో ఈ సమస్యను मैग्नीशियम की कमी అని, తెలుగులో మెగ్నీషియం లోపం అని అంటారు. మెగ్నీషియం పత్రహరితం (క్లోరోఫిల్) మధ్యలో ఉంటుంది. ఇది ఆకు పచ్చ రంగు, దీనితోనే ఆకు సూర్యరశ్మి నుండి ఆహారం తయారు చేసుకుంటుంది. మెగ్నీషియం తగ్గితే ఆకు పచ్చదనం పోతుంది, ఆహారం తక్కువ తయారవుతుంది. దాంతో కాయలు, పత్తి కాయలు, పండ్లు సరిగా నిండవు.

మొక్కలలో మెగ్నీషియం లోపం: ఆకు వయసును బట్టి లక్షణాలు

మెగ్నీషియం మొక్క లోపల ఒక చోటి నుండి మరొక చోటికి కదులుతుంది. నేల సరిపడా ఇవ్వలేనప్పుడు, మొక్క పాత ఆకుల నుండి మెగ్నీషియం తీసి కొత్త ఆకులకు పంపుతుంది. అందుకే లక్షణాలు మొక్క అడుగు నుండి మొదలై పైకి వెళ్తాయి. ఇతర చాలా సమస్యల నుండి దీన్ని వేరు చేయడానికి ఈ ఒక్క విషయమే సులువైన మార్గం.

• ముందుగా కింది పాత ఆకులు: లోపం ఎక్కువ అయ్యే వరకు పై భాగంలోని లేత ఆకులు సాధారణంగా పచ్చగానే ఉంటాయి.
• ఈనెల మధ్య పసుపు: ఈనెలు ముదురు పచ్చగా ఉంటాయి. అందుకే ఆకు పసుపు నేపథ్యంపై పచ్చని వల లాగా కనిపిస్తుంది. మొక్కజొన్న లాంటి గడ్డి జాతి పంటల్లో, పచ్చని గీతల మధ్య పసుపు చారలుగా కనిపిస్తుంది.
• తర్వాత రంగు మార్పు: చాలా పంటల్లో పసుపు భాగాలు నారింజ, ఎరుపు లేదా ఊదా రంగుకు, తర్వాత గోధుమ రంగుకు మారి ఎండిపోతాయి.
• ఆకులు రాలడం: బాగా దెబ్బతిన్న ఆకులు ముందే రాలిపోతాయి. దాంతో మొక్క కింది భాగం బోసిగా కనిపిస్తుంది.
• పొలంలో మచ్చలు మచ్చలుగా: నేల తేలికగా, ఇసుకగా లేదా ఆమ్లంగా ఉన్న చోట్ల లక్షణాలు తరచుగా మచ్చలుగా కనిపిస్తాయి.

మన ముఖ్య పంటల్లో ఈ సమస్య స్పష్టమైన, ఉచితంగా వాడుకోగల ఫోటోలు దొరకడం అరుదు. అందుకే ఇక్కడ మొక్కజొన్న ఫోటోలు ఉన్నాయి. పత్తి, వేరుశనగ, టమాటలో కూడా ఇదే తీరు: పచ్చని ఈనెల మధ్య పసుపు, ముందుగా పాత ఆకులపై.

పత్తిలో మెగ్నీషియం లోపం

• పాత ఆకులు, మధ్య ఆకులు ఈనెల మధ్య పసుపు రంగుకు, తర్వాత ఎర్రని ఊదా రంగుకు మారతాయి. ఈనెలు మాత్రం పచ్చగానే ఉంటాయి.
• TNAU Agritech Portal చెప్పినట్లు ఆకులు గిన్నెలా ముడుచుకోవచ్చు. తర్వాత ఎండిపోయి ముందే రాలిపోతాయి.
• పూత నుండి కాయ నిండే వరకు లక్షణాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. అప్పుడు కాయలు ఆకుల నుండి చాలా మెగ్నీషియం లాగేసుకుంటాయి.
• Bt పత్తిలో కనిపించే "ఆకు ఎర్రబారడానికి" మెగ్నీషియం లోపం ఒక కారణం. అదొక్కటే కారణం కాదు. నత్రజని లోపం, ఎక్కువ రోజులు వర్షం లేకపోవడం, నీరు నిలవడం, చల్లని రాత్రులు కూడా పత్తి ఆకులను ఎర్రగా మార్చగలవు. కాబట్టి నేలను, వాతావరణాన్ని కూడా చూడండి.

వేరుశనగలో మెగ్నీషియం లోపం

• కేరళ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం వేరుశనగ గైడ్ ప్రకారం, లక్షణాలు కింది ఆకులలో మొదలై, లోపం పెరిగే కొద్దీ పైకి వెళ్తాయి.
• ఈనెల మధ్య భాగం పసుపు రంగుకు మారుతుంది, ఈనెలు ముదురు పచ్చగా ఉంటాయి.
• పసుపు ఆకులు తర్వాత ఎర్రబారి, చిన్న చనిపోయిన మచ్చలు రావచ్చు.
• ఆకులు ముందే రాలిపోవచ్చు. దాంతో కాయలు నిండే సమయంలో మొక్కపై పచ్చని ఆకు తక్కువగా ఉంటుంది.

టమాటలో మెగ్నీషియం లోపం

• TNAU Agritech Portal ప్రకారం, పాత ఆకుల ఈనెల మధ్య పసుపు లేదా పచ్చని పసుపు మచ్చలు కనిపిస్తాయి.
• పసుపు రంగు మొక్క అడుగు నుండి పైకి వెళ్తుంది.
• తర్వాత పసుపు భాగాలు గోధుమ రంగుకు మారి వడిలిపోతాయి. చిన్న, లోతుగా కుంగిన చనిపోయిన మచ్చలు రావచ్చు.
• మొక్కలకు కాయలు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు లక్షణాలు తరచుగా కనిపిస్తాయి. ఎందుకంటే కాయలు ఆకుల నుండి మెగ్నీషియం లాగేసుకుంటాయి.

ఒకేలా కనిపించే సమస్యలు, వాటిని ఎలా వేరు చేయాలి

• నత్రజని లోపం: ఇందులో కూడా పాత ఆకులే ముందుగా కనిపిస్తాయి. కానీ ఆకు మొత్తం ఈనెలతో సహా ఒకేలా లేత పసుపు రంగులోకి మారుతుంది, పంట మొత్తం లేత పచ్చగా కనిపిస్తుంది. చూడండి: నత్రజని లోపం లక్షణాలు, సరిచేసే విధానం.
• పొటాష్ లోపం: ఇందులో కూడా పాత ఆకులు ముందు కనిపిస్తాయి. కానీ పసుపు, గోధుమ రంగు ఆకు అంచుల్లో, కొనలో మొదలై, కాలినట్లు కనిపిస్తాయి. చూడండి: పంటల్లో పొటాష్ లోపం లక్షణాలు.
• ఇనుము లోపం: ఇందులో కూడా పచ్చని ఈనెల మధ్య పసుపు ఉంటుంది. కానీ పైన ఉన్న అతి లేత ఆకులపై కనిపిస్తుంది. క్షార (చౌడు) నేలల్లో ఇది సాధారణం. చూడండి: మొక్కలలో ఇనుము లోపం.
• నల్లి: ఆకుపై సన్నని లేత మచ్చలు లేదా కంచు రంగు ఉంటాయి. తరచుగా ఆకు అడుగున సన్నని దారాల వల ఉంటుంది. భూతద్దం వాడండి. మా ఎర్ర నల్లి గైడ్ చూడండి.

లక్షణాలు కలిసిపోయి అయోమయం కలిగించవచ్చు, రెండు లోపాలు ఒకేసారి రావచ్చు. భూసార పరీక్ష, మీ ల్యాబ్‌లో ఉంటే ఆకు పరీక్ష ద్వారా ఖచ్చితంగా తెలుస్తుంది.

మొక్కలలో మెగ్నీషియం లోపానికి కారణాలు: నేల కారణాలు

కొన్నిసార్లు నేలలో నిజంగానే మెగ్నీషియం తక్కువగా ఉంటుంది. మరికొన్నిసార్లు మెగ్నీషియం ఉన్నా, వేర్లు దాన్ని తీసుకోలేవు. ఈ సందర్భాల్లో ప్రమాదం ఎక్కువ:

• నేల తేలికగా, ఇసుకగా లేదా ఆమ్లంగా ఉన్నప్పుడు. భారీ వర్షం లేదా ఎక్కువ నీటి తడులకు మెగ్నీషియం వేరు మండలం నుండి కిందికి కొట్టుకుపోతుంది
• ఏటా చాలా పొటాష్ ఎరువు వాడినప్పుడు: వేరు దగ్గర పొటాషియం మెగ్నీషియంతో పోటీ పడుతుంది, దాంతో మొక్క తక్కువ మెగ్నీషియం తీసుకుంటుంది
• అమ్మోనియం ఆధారిత నత్రజని ఎరువును ఎక్కువ మోతాదులో వాడినప్పుడు. ఇది కూడా మెగ్నీషియంతో పోటీ పడుతుంది
• నేలలో కాల్షియం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, ఉదాహరణకు ఎక్కువ సున్నం వేసిన తర్వాత
• నేలలో సేంద్రియ పదార్థం తక్కువగా ఉన్నప్పుడు
• నీరు నిలవడం, చలి, బెట్ట లేదా నేల పురుగుల వల్ల వేర్లు బలహీనంగా లేదా దెబ్బతిని ఉన్నప్పుడు
• ఎరువు తిరిగి ఇవ్వకుండా అనేక సీజన్లు పొలం నుండి ఎక్కువ దిగుబడి తీసినప్పుడు

తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో తేలికపాటి ఎర్ర నేలలు, ఇసుక నేలల్లో మెగ్నీషియం కొరత వచ్చే అవకాశం ఎక్కువ. భారీ నల్ల రేగడి నేలల్లో సాధారణంగా మెగ్నీషియం ఎక్కువగా ఉంటుంది. మంచి నేలలో కూడా ప్రతి సీజన్ ఎక్కువ పొటాష్ వేసే పంటలో లక్షణాలు కనిపించవచ్చు.

ఇది ఎప్పుడు కనిపిస్తుంది

మెగ్నీషియం కొరత నేల సమస్య. కాబట్టి అదే పొలాల్లో అవే మచ్చల్లో మళ్ళీ మళ్ళీ వస్తుంది. ఒక సీజన్‌లో, పంటకు మెగ్నీషియం ఎక్కువ అవసరమైనప్పుడు ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది:

• పత్తి: పూత నుండి కాయ నిండే వరకు.
• వేరుశనగ: పూత నుండి కాయలు నిండే వరకు.
• టమాట: మొక్కలకు చాలా కాయలు ఉన్నప్పుడు.

తేలికపాటి నేలల్లో భారీ వర్షం మెగ్నీషియంను కొట్టుకుపోయేలా చేసి లక్షణాలు తెస్తుంది. ఎక్కువ రోజులు వర్షం లేకపోవడం, నీరు నిలవడం లేదా చల్లని రాత్రులు కూడా కొంతకాలం వేర్లు తీసుకోవడాన్ని తగ్గిస్తాయి.

నిలబడి ఉన్న పంటలో లక్షణాలు కనిపిస్తే ఏమి చేయాలి

• ఆకు వయసు చూడండి. పసుపు రంగు పాత ఆకులపై ఉందా (మెగ్నీషియం, నత్రజని, పొటాషియం) లేక కొత్త ఆకులపై ఉందా (ఇనుము, జింక్, గంధకం)?
• నల్లి, పురుగులు, ఆకు మచ్చలను జాగ్రత్తగా చూడండి. అప్పుడు పురుగును పోషకాల సమస్యగా పొరబడి మందు వేయరు.
• లక్షణాలు ఉన్న మచ్చను, ఆరోగ్యంగా ఉన్న మచ్చతో పోల్చండి. రెండింటిలో నేల రకాన్ని రాసుకోండి.
• మీ స్థానిక వ్యవసాయ అధికారికి లేదా KVKకి (కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, జిల్లా వ్యవసాయ విజ్ఞాన కేంద్రం) మొక్కలను చూపించండి. ఆకు పరీక్ష గురించి అడగండి.
• మచ్చలను గుర్తు పెట్టుకుని, వచ్చే సీజన్ ముందు ఆ నేలను పరీక్ష చేయించండి.

భూసార పరీక్ష లేదా ఆకు పరీక్షతో నిర్ధారించుకోండి

సీజన్ ముందు నేల నమూనా తీసుకుని, దగ్గరలోని భూసార పరీక్ష ల్యాబ్‌కు లేదా KVKకి పంపండి. కాల్షియం, పొటాషియం, pHతో పాటు మార్పిడి చెందగల మెగ్నీషియం (exchangeable magnesium, వేర్లు తీసుకోగల మెగ్నీషియం) కూడా పరీక్షించమని ల్యాబ్‌ను అడగండి. ఈ నాలుగు విలువలు కలిపి చూస్తే మెగ్నీషియం తక్కువగా ఉందా, ఎందుకు ఉందో తెలుస్తుంది.

మామూలు భూసార కార్డు (Soil Health Card)లో 12 అంశాలు ఉంటాయి: నత్రజని, భాస్వరం, పొటాషియం, గంధకం, జింక్, ఇనుము, రాగి, మాంగనీస్, బోరాన్, pH, ఉప్పు స్థాయి (EC), సేంద్రియ కర్బనం. ఆ జాబితాలో మెగ్నీషియం లేదు. కాబట్టి మీకు మెగ్నీషియం అనుమానం ఉంటే, దాని పేరు చెప్పి అడగండి.

నిలబడి ఉన్న పంటలో, తర్వాతి భూసార పరీక్ష కోసం ఆగడం కంటే ఆకు పరీక్ష లోపాన్ని త్వరగా నిర్ధారించగలదు. మీ KVK లేదా రాష్ట్ర వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం ల్యాబ్ దీన్ని చేస్తుందేమో అడగండి.

రాకుండా నివారించండి: నేలను బలపరచండి

• సేంద్రియ పదార్థం: ప్రతి సీజన్ బాగా కుళ్ళిన పశువుల ఎరువు, కంపోస్టు లేదా పచ్చిరొట్ట ఎరువు వేయండి. అవి కొంత మెగ్నీషియంను తిరిగి ఇస్తాయి, వేరు మండలంలో పోషకాలను పట్టి ఉంచుతాయి, వేర్లు పెరగడానికి సహాయపడతాయి.
• పంట అవశేషాలు: వీలైన చోట ఆకులు, కాండాలను కాల్చకుండా దున్ని నేలలో కలపండి.
• సమతుల్య ఎరువు: మీ భూసార పరీక్ష చెప్పినంత మాత్రమే పొటాష్, నత్రజని వాడండి, అంతకంటే ఎక్కువ వద్దు. ఎక్కువ పొటాష్ మెగ్నీషియం కొరతకు సాధారణ కారణం.
• ఆమ్ల నేలలు: మీ నేల ఆమ్లంగా ఉంటే, dolomite (డోలమైట్) అనే సహజ రాతి పొడి కాల్షియం, మెగ్నీషియం రెండూ ఇచ్చి ఆమ్లతను తగ్గిస్తుంది. భూసార పరీక్ష ఫలితం ఉన్నప్పుడే వాడండి.
• నీరు: తేలికపాటి నేలలకు ఎక్కువ నీరు పెట్టకండి. అది మెగ్నీషియంను వేర్ల కింది వరకు కొట్టుకుపోయేలా చేస్తుంది.

మెగ్నీషియం లోపాన్ని సరిచేయడం: నేలకు వేయాలా, పిచికారీ చేయాలా?

నేలకు వేయడం పొలాన్ని సరిచేస్తుంది, ఎక్కువ కాలం ఉంటుంది. రెండు సాధారణ వనరులు: magnesium sulphate (మెగ్నీషియం సల్ఫేట్, ఎప్సమ్ సాల్ట్ అని కూడా అమ్ముతారు) నీటిలో కరిగి త్వరగా పనిచేస్తుంది. dolomite నెమ్మదిగా పనిచేస్తుంది, ఆమ్ల నేలలకు సరిపోతుంది.

ఆకులపై పిచికారీ మెగ్నీషియంను నేరుగా ఆకులపై ఇస్తుంది. నిలబడి ఉన్న పంటలో లక్షణాలు కనిపించినప్పుడు ఇది ఉపయోగపడుతుంది. కానీ ఇది నేలను సరిచేయదు, ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పిచికారీ చేయాల్సి రావచ్చు.

రాష్ట్ర వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు ఈ సాధారణ మోతాదులు ఇస్తున్నాయి. ఇవి మార్గదర్శకం మాత్రమే, స్థిరమైన నియమం కాదు. మీ పొలానికి మోతాదును మీ భూసార పరీక్ష రిపోర్టు, మీ స్థానిక వ్యవసాయ అధికారి నిర్ణయించాలి.

• పత్తి: TNAU Agritech Portal (తమిళనాడు వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం) 1% magnesium sulphate ఆకులపై పిచికారీ సూచిస్తోంది. అంటే లీటరు నీటికి 10 g.
• టమాట: TNAU 2% magnesium sulphate (లీటరు నీటికి 20 g) ఆకులపై పిచికారీని 15 రోజుల తేడాతో రెండుసార్లు సూచిస్తోంది. నేలకు, హెక్టారుకు 2 టన్నుల dolomite (సుమారు ఎకరానికి 800 kg) లేదా హెక్టారుకు 20 kg magnesium sulphate (సుమారు ఎకరానికి 8 kg) సూచిస్తోంది.
• వేరుశనగ: కేరళ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం వేరుశనగ గైడ్ ప్రకారం, ముందు భూసార పరీక్షతో లోపాన్ని నిర్ధారించుకోవాలి. తర్వాత మొక్కల పక్కన పట్టీలా (బ్యాండ్ పద్ధతిలో) ఎకరానికి 32 kg magnesium sulphate వేయాలి. మెగ్నీషియం, పొటాష్ ఎరువులను కలిపి వేయవద్దని కూడా అది చెబుతోంది. ఆ గైడ్ కేరళ నేలల కోసం రాసింది, కాబట్టి మోతాదును మీ KVKతో సరిచూసుకోండి.

చల్లని ఉదయం లేదా సాయంత్రం పిచికారీ చేయండి. కొత్త పిచికారీని ముందు కొన్ని మొక్కలపై వేసి, రెండు రోజుల తర్వాత చూడండి. ఎందుకంటే ఎండలో గాఢమైన పిచికారీ ఆకులను కాల్చేస్తుంది.

ప్రస్తుతం మా స్టోర్‌లో మెగ్నీషియం లోపం అధికారిక లేబుల్‌పై ఉన్న ఉత్పత్తి ఏదీ లేదు. మీ పంటకు లేబుల్ ఉన్న, మీ నేలకు సరిపోయే మెగ్నీషియం ఉత్పత్తి కోసం మీ స్థానిక వ్యవసాయ అధికారిని లేదా KVKని అడగండి.

భద్రత

• ఎరువులను, నేల సవరణలను తూకం వేసి వాడండి. చేత్తో లేదా కంటి అంచనాతో కొలవకండి.
• ఎక్కువ మెగ్నీషియం మంచిది కాదు. ఎక్కువైతే నేలలో కాల్షియం, పొటాషియంతో సమతుల్యత దెబ్బతినవచ్చు.
• భూసార పరీక్ష లేకుండా dolomite లేదా సున్నం వేయకండి. ఆమ్లం కాని నేలలో అది ఏ మేలూ చేయదు, ఇతర పోషకాలను బంధించేయవచ్చు.
• ఎరువు పొడులను, పిచికారీలను ముట్టుకునేటప్పుడు చేతి తొడుగులు, మాస్కు వేసుకోండి. తర్వాత చేతులు కడుక్కోండి.
• ఎరువులను ఆహారం, పశుగ్రాసం, పిల్లలకు దూరంగా నిల్వ ఉంచండి.
• వాడే ముందు లేబుల్, కరపత్రం చదవండి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

మొక్కలలో మెగ్నీషియం లోపం లక్షణాలు ఏమిటి?

కింది వైపు ఉన్న పాత ఆకులు ఈనెల మధ్య పసుపు రంగుకు మారతాయి, ఈనెలు పచ్చగానే ఉంటాయి. తర్వాత ఆకులు ఎర్రని ఊదా లేదా గోధుమ రంగుకు మారవచ్చు, ముందే రాలిపోతాయి. లోపం ఎక్కువ అయ్యే వరకు పైన ఉన్న లేత ఆకులు పచ్చగానే ఉంటాయి.

నా పత్తి ఆకులు ఎందుకు ఎర్రబడుతున్నాయి?

మెగ్నీషియం లోపం ఒక సాధారణ కారణం, ముఖ్యంగా పూత నుండి కాయ నిండే వరకు. నత్రజని లోపం, ఎక్కువ రోజులు వర్షం లేకపోవడం, నీరు నిలవడం, చల్లని రాత్రులు కూడా పత్తి ఆకులను ఎర్రగా మార్చగలవు. ఏ ఆకులు ఎర్రగా ఉన్నాయో చూడండి, వాతావరణాన్ని పరిశీలించండి, చర్య తీసుకునే ముందు నేలను పరీక్ష చేయించండి.

ఎప్సమ్ సాల్ట్ (Epsom salt), magnesium sulphate ఒకటేనా?

అవును. Epsom salt అనేది magnesium sulphate కు వాడుకలో ఉన్న పేరు. వ్యవసాయ గ్రేడ్, తోట ప్యాక్‌ల స్వచ్ఛత వేరుగా ఉండవచ్చు, కాబట్టి ప్యాక్ చదవండి.

ఎక్కువ పొటాష్ వల్ల మెగ్నీషియం లోపం రావచ్చా?

అవును. వేరు దగ్గర పొటాషియం, మెగ్నీషియం పోటీ పడతాయి. ఒక పొలానికి ఏటా ఎక్కువ పొటాష్ వేస్తే, నేలలో కొంత మెగ్నీషియం ఉన్నా పంట తక్కువ తీసుకోవచ్చు.

భూసార కార్డులో మెగ్నీషియం చూపిస్తారా?

లేదు. మామూలు కార్డులో 12 అంశాలు ఉంటాయి, వాటిలో మెగ్నీషియం లేదు. అదనంగా exchangeable magnesium పరీక్షించమని మీ భూసార పరీక్ష ల్యాబ్‌ను అడగండి.

మెగ్నీషియంను పిచికారీ చేయాలా, నేలకు వేయాలా?

అవి వేరు వేరు పనులు చేస్తాయి. నేలకు వేస్తే పొలం సరవుతుంది, ఎక్కువ కాలం ఉంటుంది. నిలబడి ఉన్న పంటలో పిచికారీ త్వరగా ఉపశమనం ఇస్తుంది. నేల మోతాదు కోసం భూసార పరీక్షను వాడండి. సీజన్‌లో లక్షణాలు కనిపిస్తే పిచికారీ చేయండి.

ఇవి కూడా చదవండి

• మొక్కలలో నత్రజని లోపం: లక్షణాలు, కారణాలు, సరిచేసే విధానం
• పంటల్లో పొటాష్ లోపం: కాలినట్లు ఆకు అంచులు, బలహీనమైన కాండాలు
• మొక్కలలో ఇనుము లోపం: పచ్చని ఈనెలతో పసుపు రంగు లేత ఆకులు
• ఎర్ర నల్లి: ఎలా గుర్తించాలి, ఎలా నివారించాలి
• ఎరువులు, సూక్ష్మ పోషకాలు, పత్తికి ఉత్పత్తులు, టమాటకు ఉత్పత్తులు

ఆధారాలు

• TNAU Agritech Portal, Tamil Nadu Agricultural University: పత్తిలో మెగ్నీషియం లోపం
• TNAU Agritech Portal: టమాటలో మెగ్నీషియం లోపం
• Kerala Agricultural University, Centre for e-Learning: వేరుశనగలో పోషకాల లోపాలు
• Vikaspedia (Government of India): భూసార కార్డు (Soil Health Card), పరీక్షించే 12 అంశాలు
• Department of Agriculture and Farmers Welfare: భూసార కార్డు పోర్టల్ (Soil Health Card portal)